چه راه هایی برای افزایش بهره وری کشاورزی وجود دارد؟

به طور کلی بهره وری کشاورزی به این معنی است که چطور از منابع موجود (آب، خاک، نیروی انسانی، فناوری های نوین و…) برای تولید محصولاتی بیشتر و بهتر استفاده کنیم. در این مطلب مهم ترین راهکارهای افزایش بهره وری در کشاورزی را معرفی می کنیم. با ما همراه باشید.

مفهوم بهره وری در کشاورزی

منابع کشاورزی محدود هستند و برای افزایش بهره وری، لازم است از منابع موجود بیشترین بهره برداری را داشته باشیم. در مفهوم بهره وری هم کمیت و هم کیفیت محصولات اهمیت دارد. در واقع ما باید با استفاده بهینه و مدیریت شده از منابع، بیشترین میزان محصول که کیفیت بالایی دارند را تولید کنیم.

امروزه با محدود شدن منابع آبی و تغییرات اقلیمی، اغلب کشورها از جمله ایران، با محدودیت های کشاورزی مواجه شده اند. از جمله این محدودیت ها می توان به کاهش ذخایر آب، نبود زیرساخت های لازم، الگوی کشت نامناسب و استفاده از تجهیزات قدیمی اشاره کرد.
کمبودها باعث هدر رفتن منابع می شوند. پس لازم است که با افزایش بهره وری، کمبودها را جبران کرده و کیفیت و کمیت را افزایش دهیم.

چه عواملی باعث کاهش بهره وری می شوند؟

با اینکه اقلیم کشور ما پتانسیل بالایی برای کشاورزی دارد، اما باز هم بهره وری در حد ایده آل نیست. متاسفانه بسیاری از کشاورزان با وجود صرف زمان و هزینه، بازدهی مناسبی ندارند. در برخی موارد کاهش بهره وری به عواملی مثل سیل، خشکسالی و… برمی گردد. اما در اغلب اوقات، این موضوع از شیوه مدیریت مزارع نشات می گیرد.

اصلی ترین عواملی که باعث بهره وری مزارع می شوند عبارتند از:

• عوامل آب و هوایی منفی مثل خشکسالی، سرمازدگی و آلودگی محیط زیست
• کمبود مواد مغذی و شوری خاک
• آفات و بیماری های گیاهی همچون حشرات و بیماری های قارچی، باکتریایی و ویروسی
• مدیریت نادرست آبیاری شامل آبیاری بیش از حد یا آبیاری کم
• استفاده بیش از حد از کودهای شیمیایی یا سموم (رایج ترین اشتباهات کشاورزان در کوددهی را از مطلب لینک شده مطالعه کنید.)
• تصمیم گیری های لحظه ای و نبود برنامه ریزی دقیق برای پرورش دادن گیاهان و درختان
• عدم تحلیل و آزمایش خاک

برای بهبود این شرایط و افزایش بهره وری مزارع، باید نیروی انسانی آموزش دیده به کار رود. مدیریت فعالیت های کشاورزی و استفاده از ابزارها و فناوری های نوین، همگی در افزایش بهره وری مزارع موثرند.

روش های افزایش بهره وری در کشاورزی

1- مدیریت جامع آب، خاک و دما

برای بهبود بهره وری، کشاورزان باید در نحوه مدیریت مزارع و باغ ها بازبینی داشته باشند. روش های سنتی دیگر نمی توانند پاسخگوی نیازهای ما باشند. بنابراین باید خود را با تغییرات همسو کنیم. مدیریت جامع مزارع و باغ ها شامل کنترل این بخش ها می باشد:

• الگوی مناسب کشت: انتخاب محصول متناسب با شرایط آب و هوایی و نوع آب و خاک منطقه.
• خاک: حفظ حاصلخیزی خاک، جلوگیری از تخریب ساختار خاک، حفظ مواد آلی خاک، تناوب زراعی و جلوگیری از مصرف بی رویه کودها.
• آب: استفاده از روش های مدرن و بهینه آبیاری مثل آبیاری قطره ای، کنترل میزان رطوبت خاک، جلوگیری از تنش های خشکی، جلوگیری از ماندابی شدن خاک، تنظیم سطح زیر کشت بر اساس منابع آبی در دسترس و… .
• تغذیه گیاه: آزمایش دوره ای خاک برای تشخیص کمبودهای آن، کوددهی بر اساس نیاز واقعی گیاه، استفاده منظم و کافی از کودهای آلی، کنترل مصرف کودهای معدنی.
• آفات و بیماری ها: کنترل علف های هرز و کنترل های زیستی، شیمیایی و مکانیکی برای پیشگیری از آفات و بیماری ها.
• حفاظت از محیط زیست و حفظ منابع طبیعی برای نسل های آینده: شامل کاشت تناوبی، استفاده مناسب از کودها، آبیاری بهینه، کاهش آلودگی خاک و کنترل مصرف سموم.
• کاشت محصول مناسب: کاشت ارقام سازگار با منطقه و استفاده از بذرهای اصلاح شده.

2- استفاده از فناوری های نوین

فناوری های نوین به طرز چشمگیری بر بهره وری کشاورزی تاثیر می گذارند. اینترنت اشیا (IoT) باعث شده تا کشاورزان با دقت بیشتری عوامل محیطی را بسنجند و در صدد کنترل آن ها بر بیایند. از جمله فناوری های قابل استفاده برای افزایش بهره وری کشاورزی می توان به این موارد اشاره کرد:

• GPS
• سیستم های آبیاری هوشمند (بهینه سازی مصرف آب)
• نرم افزارهای تقویم کوددهی و تقویم سم پاشی و کنترل ماشین آلات کشاورزی
• داده های سنجش از راه دور
• سنسورها
• هوش مصنوعی
• پهپادها (دوربین پهپادی برای کمک به تشخیص آفات، بیماری ها و کمبودهای غذایی، یا پهپادهای سم پاشی و کودپاشی.)

با کمک تکنولوژی به طور دقیق تری می توان رطوبت، خاک و نور محیط را بررسی کرد. اطلاعاتی که از این ابزارها دریافت می شود، باعث می شوند در کاشت، آبیاری، کوددهی و کنترل آفات نتیجه بهتری بگیریم. به این ترتیب در هدررفت منابع هم کاهش پیدا می کند.

3- آموزش و آگاهی دادن به نیروی انسانی

برای بهره وری بیشتر در کشاورزی، کشاورزان و کارکنان این صنف باید آموزش های مناسبی دریافت کنند. برگزار کردن دوره های آموزشی جدید و کارگاه های مفید، برای ارتقای کشاورزی ضروری است. کشاورزان باید به خدمات مشاوره تخصصی دسترسی داشته باشند تا به درستی با چالش های کشاورزی مواجهه کنند.
آبادسازی و توسعه مناطق روستایی باعث می شود که قشر جوان و نیروی کار برای ماندن در روستا انگیزه داشته باشند. این موضوع تا حد زیادی جلوی مهاجرت افراد به شهرها را می گیرد.

4- افزایش بهره وری کشاورزی با حمایت دولت

تدابیر و سیاست های مثبت دولت، تحریک کننده بهره وری در کشاورزی است. حمایت دولت در جهت اتوماسیون کشاورزی، به کشاورزان کمک می کند تا بتوانند فناوری های جدید را در کشاورزی به کار ببرند. همچنین ارائه تسهیلات مالی، کشاورزان را به تولید بیشتر ترغیب می کند.

5- ترویج کشت گلخانه ای

کشاورزی گلخانه ای راهی برای کنترل هزینه ها و افزایش بهره وری کشاورزی است. کاشت محصولات مختلف در محیط گلخانه ای باعث تامین این محصولات در تمام ایام سال می گردد. حمایت از کشاورزان جهت احداث گلخانه ها، باعث کمک به بهره وری بیشتر در تولید صیفی جات و سایر محصولات گلخانه ای خواهد شد.

6- کنترل هزینه های تولید محصول

همانطور که توضیح دادیم حمایت های مالی دولت از کشاورزی و اعطای تسهیلات مناسب به کشاورزان، باعث ایجاد انگیزه در آن ها می شود. یک راه دیگر، کنترل هزینه های تولید محصولات است. این هزینه ها شامل بذر، کود، آب، سم و… است. افزایش قیمت کود و سایر هزینه های کشت، باعث می شود کشاورز زمین را زیرکشت نبرده و یا حجم زیرکشت را کاهش دهد. دولت باید از ظرفیت ها، امکانات و توانمندی های کلان کشور برای افزایش بهره وری در بخش کشاورزی بهره ببرد.