علت ترش شدن میوه انجیر روی درخت چیست؟ (بررسی کامل دلایل و راه حل های قطعی)

انجیر یکی از میوه های لذیذ، شیرین و پرخاصیت است که در مناطق گرم و نیمه گرمسیری رشد می کند. یکی از مشکلاتی که برخی باغداران با آن مواجه می شوند، ترش شدن، تخمیر شدن یا فاسد شدن میوه انجیر، پیش از برداشت است. در چنین شرایطی، میوه ها به جای آنکه شیرین و خوش طعم شوند، طعمی ترش پیدا می کنند و در موارد شدید، حتی بوی تخمیر یا فساد از آن ها استشمام می شود.
ترش شدن انجیر روی درخت نه تنها ارزش تجاری محصول را از بین می برد، بلکه نشان دهنده اختلالی در فرآیند طبیعی بلوغ میوه است. در این مطلب، دلایل ترش شدن و فاسد شدن میوه انجیر را توضیح می دهیم. همچنین راهکارهای جلوگیری از این پدیده را بررسی می کنیم. با ما همراه باشید.

ترش شدن میوه انجیر روی درخت به چه معناست؟

پیش از بررسی دلایل، باید بدانیم که منظور از ترش شدن انجیر چیست. در بسیاری از موارد، میوه انجیر در مراحل پایانی رسیدن، به جای تجمع قند و شیرین شدن، دچار تخمیر داخلی می شود. در این حالت گوشت میوه نرم شده، بوی نامطبوعی ایجاد می کند و طعم آن از شیرینی طبیعی به سمت ترشی یا مزه ای شبیه تخمیر تغییر می یابد.

وقتی انجیر ترش می شود، یعنی فرآیند تبدیل نشاسته و اسیدهای آلی به قندها (قندزایی) ناقص مانده است. این اتفاق تصادفی نیست؛ بلکه پیامی واضح از سوی درخت است که می گوید: «شرایط برای تولید قند فراهم نیست.» ترش شدن و تخمیر شدن میوه انجیر بر روی درخت، می تواند ناشی از کمبودهای تغذیه ای، شرایط نامساعد محیطی، بیماری های قارچی، مدیریت نادرست آبیاری و… باشد.

ترش شدن انجیر روی درخت چند علامت دارد. وقتی میوه انجیر ترش می شود، معمولا روی میوه منفذی باز شده و داخل میوه تا حدودی معلوم است. صورتی شدن گوشت میوه، له شدن بافت میوه انجیر، خارج شدن ماده لزج صورتی یا زردرنگ از منفذ میوه، تشکیل شدن حباب های گاز در گوشت میوه و بوی تخمیر و ترشیدگی و تشکیل شدن لایه ای کف مانند در سطح گوشت میوه، همگی نشاندهنده ترشیدگی یا فاسد شدن انجیر هستند.

دلایل ترش شدن و فاسد شدن میوه انجیر روی درخت کدامند؟

عوامل محیطی

انجیر برای رسیدن به کیفیت مطلوب، به هوای گرم و خشک نیاز دارد. اگر در زمان رسیدن میوه، رطوبت هوا افزایش پیدا کند، یا بارندگی تابستانه زیاد باشد، رطوبت وارد حفره میوه (میکروپیل) شده و محیط را برای رشد میکروارگانیسم های مضر مستعد می کند.
از طرفی دیگر، نوسانات شدید دما در اواخر دوره رسیدن میوه، می تواند باعث ترک خوردگی (Cracking) پوست میوه شود. این ترک ها، راهی برای ورود قارچ ها و باکتری ها به محیط داخلی میوه هستند.

تغذیه نامتعادل

تغذیه درخت انجیر نقش حیاتی در تعیین طعم نهایی میوه دارد. انجیر برای شیرین شدن به تعادل دقیقی از عناصر غذایی نیاز دارد. کمبود چند ماده غذایی می تواند باعث ترشیدگی میوه انجیر شود. این عناصر عبارتند از:

• پتاسیم: پتاسیم مهم ترین عنصر برای انتقال قندها از برگ به میوه است. وقتی پتاسیم کافی در خاک وجود نداشته باشد، قندهای تولید شده در فتوسنتز، نمی توانند به درستی به داخل میوه انجیر منتقل شوند. در نتیجه، میوه یا کوچک می ماند یا اگر رشد کند، طعمی آبدار اما کم قند و گاهی ترش دارد.
• کلسیم: کلسیم برای تقویت دیواره سلولی میوه ضروری است. کمبود کلسیم باعث می شود بافت انجیر سفت و چوبی شود و فرآیند نرم شدن و شیرین شدن میوه مختل گردد. از علائم کمبود کلسیم می توان به این موارد اشاره کرد: میوه ها دیررس می شوند، پوست آن ها ضخیم و چرمی می ماند و گوشت میوه سفت و بی طعم است. گاهی اوقات میوه ها قبل از رسیدن ترک می خورند.
• منیزیم: منیزیم عنصر مرکزی مولکول کلروفیل است. کمبود منیزیم باعث زرد شدن برگ های پیر و کاهش فتوسنتز می شود. اگر فتوسنتز کم شود، قند کمتری تولید شده و میوه ترش می ماند.
• روی (زینک): روی برای تقسیم سلولی و رشد میوه ضروری است. کمبود روی باعث کوچک ماندن میوه ها و نرسیدن آن ها می شود.

علاوه بر این موارد، مصرف بیش از حد یا مصرف نادرست نیتروژن هم می تواند باعث ترش شدن انجیر شود. مصرف بیش از حد یا غیر موقع نیتروژن، باعث رشد رویشی برگ ها و شاخه های درخت انجیر شده و جلوی رشد مناسب میوه ها را می گیرد. در نتیجه میوه ها به کیفیت مطلوب نرسیده و گاهی حتی ترش می شوند.

آبیاری نامناسب و تاثیر آن بر ترش شدن انجیر روی درخت

یکی از رایج ترین دلایل کاهش کیفیت میوه انجیر، آبیاری نامنظم این درخت است. درخت انجیر به خشکی مقاوم است اما برای تولید میوه های باکیفیت به رطوبت متعادل نیاز دارد.
وقتی درخت برای مدتی طولانی با کمبود آب مواجه شود و سپس به طور ناگهانی آبیاری سنگین انجام گیرد، بافت میوه دچار تنش می شود. این وضعیت می تواند باعث ترک خوردن میوه، ورود عوامل بیماری زا و آغاز فرآیند تخمیر شود.
از طرفی دیگر، آبیاری بیش از حد نیز مشکلات خاص خود را دارد. رطوبت زیاد در اطراف ریشه و افزایش رطوبت محیطی، شرایط مناسبی برای رشد قارچ ها و میکروارگانیسم های مضر فراهم می کند. در نتیجه احتمال ترش شدن و خراب شدن میوه ها افزایش می یابد.

بیماری های قارچی

بیماری های قارچی از مهم ترین عوامل کاهش کیفیت محصول انجیر محسوب می شوند. برخی قارچ ها مستقیماً به میوه حمله کرده و از طریق ایجاد دهانه یا زخم کوچک، به داخل میوه نفوذ می کنند. بعد از نفوذ، این عوامل باعث پوسیدگی، نرم شدن بافت و ایجاد طعم نامطلوب در میوه می شوند.
در شرایط رطوبت بالا و تهویه نامناسب باغ، سرعت گسترش این بیماری ها افزایش می یابد. میوه های آلوده اغلب دارای لکه های تیره، بافت نرم و بوی غیرطبیعی هستند. اگر کنترل بیماری های قارچی به موقع انجام نشود، بخش قابل توجهی از محصول از بین می رود.

ترش شدن انجیر روی درخت به دلیل وجود ویروس ها

برخی ویروس ها (مانند ویروس انجیر) باعث کوچک ماندن میوه ها، دیررس شدن و تغییر طعم آن ها به سمت ترشی و تلخی می شوند. این بیماری ها معمولاً توسط حشرات (مثل شته ها) منتقل می شوند. حشرات عامل اصلی انتقال مخمرها و باکتری های اسید استیک به داخل میوه انجیر هستند. این حشرات به بوی قند جذب می شوند و از طریق چشم انجیر، به داخل نفوذ می کنند. اسپورهای مخمر در محیط مرطوب و شیرین داخل انجیر به سرعت تکثیر می شوند و فرایند تخمیر را شروع می کنند.

هرس نادرست و سایه اندازی بیش از حد

نور خورشید سوخت اصلی فتوسنتز و تولید قند است. اگر درخت انجیر به درستی هرس نشود، نور کافی به میوه ها نمی رسد. در نتیجه میوه هایی که در سایه می مانند، قند کمتری تولید می کنند. همانقدر که میوه های آفتاب گیر شیرین می شوند، همانقدر هم میوه های در سایه مانده، کوچک، سفت و ترش باقی می مانند.

یکی دیگر از اشتباهات کشاورزان، هرس سنگین در فصل رشد درخت می باشد. هرس دیر هنگام در بهار باعث شوک به درخت می شود. در این شرایط درخت برای بقا، انرژی خود را صرف تولید شاخه های جدید می کند و از رشد دادن به میوه غافل می شود.

برداشت دیرهنگام محصول

گاهی اوقات انجیرها بیش از حد روی درخت باقی می مانند. میوه های بیش از حد رسیده مستعد ترک خوردن، تخمیر و حمله آفات هستند.
برخی باغداران تصور می کنند هرچه میوه مدت بیشتری روی درخت باقی بماند شیرین تر خواهد شد؛ اما در عمل، تأخیر در برداشت می تواند احتمال فساد و ترش شدن میوه را افزایش دهد.

چک لیست اقدامات پیشگیرانه برای انجیرهای شیرین

برای جلوگیری از ترش شدن انجیر روی درخت، این نکات را رعایت کنید:

• اواخر زمستان و قبل از شروع فصل رشد جدید، درختان را به طور اصولی هرس کنید. هرس سالانه باعث بهبود گردش هوا، کاهش رطوبت محیطی و کاهش احتمال شیوع بیماری های قارچی می شود.
• برای بهبود ساختار خاک از کود دامی کاملا پوسیده استفاده کنید.
• بیماری های قارچی را مدیریت کنید. جمع آوری میوه های آلوده، حذف شاخه های بیمار و استفاده از قارچ کش، می تواند از خسارت های جدی جلوگیری کند.
• در تمام مراحل رشد درخت، مخصوصا در مرحله رشد میوه، آبیاری منظم و یکنواخت انجام دهید. آبیاری باید متناسب با شرایط آب وهوایی، نوع خاک و سن درخت انجام شود. از تنش خشکی شدید و همچنین آبیاری بیش از حد جلوگیری نمایید.
• در هفته های آخر و قبل از برداشت میوه (دو یا سه هفته آخر)، به تدریج آبیاری را کاهش دهید تا غلظت قند به مرور افزایش پیدا کند. آبیاری باید فقط در حدی باشد که درخت تنش شدید نبیند، اما از تورم بیش از حد میوه ها جلوگیری شود.
• تغذیه متعادل درخت را جدی بگیرید. استفاده از کودهای مناسب بخصوص کودهای حاوی پتاسیم، فسفر و ریزمغذی ها به افزایش کیفیت میوه کمک می کند. پتاسیم در افزایش قند میوه و کاهش مشکلات مربوط به کیفیت، نقش بسیار مهمی دارد. برای تشخیص نیازهای تغذیه ای درختان، باید حتما آزمایش خاک انجام شود. بنابراین حتما در ابتدای فصل رشد خاک را آزمایش کنید و کمبودهای غذایی را در طول فصل رشد، با کودهای مناسب جبران کنید.
• مصرف نیتروژن حتما باید در مراحل اولیه رشد درخت و قبل از گلدهی انجام شود. از مصرف بیش از حد کود نیتروژن در اواخر فصل خودداری کنید.
• نهال را از مراکز معتبر خریداری کنید.
• آفات را کنترل کنید. برای این منظور به طور منظم باغ و درختان را بررسی کنید و در صورت مشاهده آفات، با سم پاشی اصولی، جلوی گسترش بیشتر آفات را بگیرید. در صورت شدت گرفتن آلودگی، حتما با کارشناس گیاه پزشک برای استفاده از سموم مجاز مشورت کنید. همچنین برای جلوگیری از حمله مگس انجیر و سایر حشرات ناقل، از تله های فرمونی یا تله های حاوی سرکه سیب استفاده کنید.
• انتخاب ارقام مناسب، یکی از مهم ترین نکات برای برداشت انجیر باکیفیت است. اگر در منطقه ای با رطوبت بالا باغداری می کنید، ارقامی را انتخاب کنید که “میکروپیل” (سوراخ انتهایی میوه) بسته دارند. انجیرهایی با سوراخ باز، بیشترین میزان فساد را تجربه می کنند.
• برداشت به موقع یکی از ساده ترین و مؤثرترین راهکارها برای جلوگیری از ترش شدن و تخمیر میوه انجیر است. برداشت باید به صورت روزانه یا حداکثر یک روز درمیان انجام شود. میوه ای که بیش از حد روی درخت بماند، قندش به حداکثر رسیده و مقاومت پوست آن در برابر عوامل بیرونی به حداقل می رسد.
• میوه های ترشیده یا ریخته شده در پای درخت، “کارخانه تولید آفت” هستند. این میوه ها را بلافاصله جمع آوری و در عمق زمین دفن کنید. آن ها را پای درخت رها نکنید.