بهترین کود برای درختان همیشه سبز (کاج، سبز و…) چیست؟

درختان همیشه سبز، نگین فضاهای سبز و باغ ها هستند. این درختان برای زیباسازی پارک ها، خیابان ها، باغ، ویلا و باغچه ها کاشته می شوند. از درختان کاج گرفته تا سروهای کشیده و شمشادهای متراکم، این درختان می توانند در تمام طول سال، به محیط طراوت ببخشند.
اما آیا برایتان پیش آمده است که درختان همیشه سبزتان ظاهری زرد، کم پشت و بیمار پیدا کنند؟ برای سالم و سرسبز ماندن این درختان، باید شرایط ایده آل فراهم باشد. در این مطلب شرایط لازم برای سلامت این درختان را توضیح می دهیم. همچنین کود های مناسب برای تغذیه درختان همیشه سبز را معرفی می کنیم.

معرفی درختان همیشه سبز و کاربرد آن ها

درختان همیشه سبز به درختان و درختچه هایی گفته می شود که در تمام طول سال ظاهر سبز خود را حفظ می کنند و برخلاف درختان خزان دار، در یک فصل خاص کاملاً بی برگ نمی شوند. البته این موضوع به این معنی نیست که برگ های آن ها هیچ گاه نمی ریزد؛ بلکه برگ ها یا سوزن های قدیمی، به تدریج و طی چرخه طبیعی جای خود را به برگ های جدید می دهند؛ بدون اینکه گیاه ظاهر خالی و خشک پیدا کند.

از جمله درختان همیشه سبز می توان به انواع کاج، سرو، نخل، تویا و شمشاد اشاره کرد. این درختان هم در فضای سبز شهری و هم در باغ ها و ویلاها پرکاربرد هستند. درختان همیشه سبز عمدتا برای فضاسازی و زیباسازی محیط کاشته می شوند. اما کاشت این درختان مزیت های دیگری نیز دارد:

• بادشکن طبیعی: کاهش سرعت باد و محافظت از گیاهان حساس
• حفظ حریم خصوصی: استفاده به عنوان دیوار سبز
• کاهش آلودگی هوا: جذب گردوغبار و برخی آلاینده ها
• تولید اکسیژن در تمام طول سال: به دلیل حفظ برگ ها در فصل های مختلف

چرا نگهداری درست از درختان همیشه سبز اهمیت دارد؟

خیلی از افراد تصور می کنند چون این درختان مقاوم هستند، نیاز زیادی به رسیدگی ندارند. این تصور تا حدی درست است، اما کامل نیست. درختان همیشه سبز اگرچه معمولاً از بسیاری از گیاهان زینتی مقاوم ترند، اما برای اینکه سبز، پرپشت، خوش رنگ و سالم بمانند، باید نیازهای آن ها به درستی تأمین شود.

اگر شرایط نگهداری مناسب نباشد، درختان دچار این مشکلات می شوند:

• زرد شدن سوزن ها یا برگ ها
• خشک شدن نوک شاخه ها
• کم پشت شدن گیاه
• کند شدن رشد
• حساس شدن به آفات و بیماری ها
• قهوه ای شدن بخش هایی از تاج
• ضعف ریشه و کاهش استقرار در خاک

برای سالم و شاداب ماندن درختان همیشه سبز چه باید کرد؟

کوددهی درختان برای شادابی درخت لازم است. اما این تنها راهکار برای رشد درخت نیست. برای حفظ شادابی درختان همیشه سبز، این اصول را رعایت کنید:

آبیاری اصولی:

آبیاری بیش از حد یا آبیاری بسیار کم، هر دو دشمن درختان هستند. درختان همیشه سبز به ویژه در سال های اول کاشت، به آبیاری منظم نیاز دارند. آبیاری باید عمیق و اصولی باشد تا ریشه به عمق خاک نفوذ کند. همچنین باید از ماندابی شدن خاک جلوگیری شود. زیرا پوسیدگی ریشه سریع ترین راه برای کشتن این درختان است.
درختان همیشه سبز، به ویژه در تابستان، آب زیادی مصرف می کنند. خشکی خاک باعث زرد شدن و ریزش سوزن ها یا برگ ها می شود. بهترین برنامه این است که در تابستان فاصله آبیاری کمتر و در زمستان بیشتر می شود. بهترین زمان آبیاری وقتی است که ریشه به خشکی نزدیک شود. برای تشخیص این مساله، رطوبت سطح خاک را چک کنید. اگر سطح خاک کاملا خشک شده است، باید آبیاری انجام شود.

دریافت نور کافی:

بیشتر درختان همیشه سبز برای حفظ تراکم و رنگ مناسب، به نور کافی نیاز دارند. کمبود نور باعث ضعف، فاصله افتادن بین شاخه ها و کم پشت شدن گیاه می شود. میزان نیاز نوری بین گونه ها متفاوت است، اما بسیاری از گونه های رایج مثل کاج و سرو در نور کامل عملکرد بهتری دارند. برخی گونه ها (مانند برخی اقسام یاسمن یا سرخس درختی) به سایه نسبی مقاوم ترند، اما برای رشد ایده آل، نور کافی ضروری است.
نور خیلی شدید می تواند باعث سوختگی برگ ها شود. پس اگر در برخی روزهای تابستان، نور و گرمای خورشید بسیار شدید است، توصیه می شود در ساعات اوج تابش نور خورشید، از سایه بان یا پوشاننده استفاده کنید تا برخورد نور ملایم شود.

هرس سبک و اصولی:

درختان همیشه سبز معمولاً به هرس سنگین نیاز ندارند. هرس شدید و بی برنامه می تواند ظاهر گیاه را خراب کند. اما هرس سبک برای حذف شاخه های خشک، بیمار، آسیب دیده یا بدفرم ضروری است. این کار باعث افزایش جریان هوا بین شاخ و برگ های درخت نیز می شود.
برای پرچین ها و فرم دهی، هرس منظم اما سبک بهتر از هرس شدید و ناگهانی است. بهترین زمان هرس، اواخر زمستان یا اوایل بهار، قبل از شروع رشد جدید است.

کنترل آفات و بیماری ها:

همیشه سبزها نیز ممکن است درگیر آفاتی مانند شته، شپشک، کنه، کرم های برگ خوار یا برخی بیماری های قارچی شوند. ضعف تغذیه ای و آبیاری نامناسب، حساسیت گیاه را بیشتر می کند. برای جلوگیری از این موضوع، باید آبیاری مناسب و بررسی مداوم و دوره ای صورت بگیرد. همچنین در صورت لزوم، آفت کش های کم ضرر استفاده شوند تا آفت کنترل گردد.

خاک مناسب و زهکشی خوب:

بسیاری از همیشه سبزها به خاکی نیاز دارند که ضمن حفظ رطوبت، زهکش مناسبی هم داشته باشد. خاک سنگین و ماندابی، باعث خفگی ریشه و زردی گیاه می شود. برای بهبود زهکشی خاک می توان از کمپوست پوسیده، خاک برگ، کود دامی کاملا پوسیده و گاها ماسه شسته استفاده کرد.
ریختن لایه ای از مالچ آلی در اطراف ریشه می تواند باعث حفظ رطوبت خاک، کاهش نوسان دما، کاهش رشد علف های هرز و بهبود تدریجی خاک شود. فقط باید توجه کرد که مالچ را کاملاً به تنه نچسبانید، چون ممکن است باعث پوسیدگی طوقه شود.
درختان همیشه سبز خاک کمی اسیدی را ترجیح می دهند. در ایران اکثر خاک های باغی و کشاورزی، با معضل قلیایی بودن مواجه اند. بنابراین اگر برای فضاسازی از درختان همیشه سبز استفاده کرده اید، باید مطمئن شوید که خاک آن ناحیه قلیایی یا شور نباشد.

کود دهی به درختان همیشه سبز:

درختان همیشه سبز از جمله کاج ها نسبت به درختان فصلی و میوه دار، نیازهای تغذیه ای سبک تری دارند. اما این به آن معنا نیست که این درختان اصلا نیاز به کوددهی نداشته باشند. کمبود عناصر غذایی باعث زرد شدن سوزن ها و برگ ها، کاهش رشد و کاهش مقاومت درختان می شود. در ادامه کوددهی مناسب برای تغذیه درختان همیشه سبز ارائه می شود.

درختان همیشه سبز به چه کود هایی نیاز دارند؟

بهترین کود، یک محصول ثابت برای همه شرایط نیست. انتخاب کود مناسب به عواملی مثل سن درخت، نوع خاک، فصل، شدت رشد، علائم کمبود و هدف شما بستگی دارد.
مثلاً

• اگر هدف شما افزایش سبزینگی باشد، باید روی نیتروژن و ریزمغذی ها تمرکز کنید.
• اگر گیاه دچار ضعف عمومی باشد، کود npk متعادل مناسب تر است.
• اگر خاک فقیر باشد، مواد آلی و اصلاح خاک اهمیت زیادی پیدا می کنند.
• اگر زردی ناشی از کمبود عناصر باشد، باید ریزمغذی ها را نیز در برنامه قرار دهید.

به طور کلی، چند گروه کودی برای درختان همیشه سبز اهمیت ویژه ای دارند.

• نیتروژن: نیتروژن مهم ترین عنصر مورد نیاز این درختان است. نیتروژن برای تولید کلروفیل، سبزینگی برگ ها و رشد شاخه های جدید ضروری است. کمبود نیتروژن باعث می شود سوزن ها یا برگ ها زرد و کمرنگ شوند.
• فسفر: فسفر به توسعه ریشه و استقرار بهتر درخت کمک می کند.
• پتاسیم: عنصر پتاسیم باعث افزایش مقاومت به سرما و خشکی و بهبود سلامت عمومی گیاه می شود. پتاسیم به ویژه برای نخل ها و درختان میوه ای همیشه سبز بسیار حیاتی است. این عنصر باعث ضخیم تر شدن دیواره سلولی و سبز ماندن طولانی مدت برگ ها می شود.
• گوگرد: گوگرد به افزایش جذب عناصر غذایی، بهبود رنگ برگ ها و اصلاح خاک های قلیایی کمک می کند.
• ریزمغذی ها: از بین ریزمغذی های مختلف، عناصر آهن، منگنز و روی، در رشد و توسعه درختان همیشه سبز تاثیر بیشتری دارند.

توصیه ما برای تغذیه درختان همیشه سبز به این ترتیب می باشد:

• کود کامل NPK: برای تامین متعادل عناصر اصلی
• کود آهن: در صورت مشاهده زردی برگ ها (در بسیاری از خاک های ایران که قلیایی هستند، آهن جذب نمی شود و درخت زرد می شود.)
• کود نیتروژنه: در ابتدای بهار برای رشد و توسعه شاخه ها و برگ های جدید
• کود پتاسه: برای افزایش مقاومت به تنش ها (در صورتی که درختان شما تنش بالایی از جمله تنش سرمایی، گرمایی، آبیاری و… را تحمل می کنند.)

هر چند وقت یک بار باید به درختان همیشه سبز کود داد؟

• درختان جوان: 2 تا 3 نوبت در سال (اوایل بهار، اواخر بهار، اوایل تابستان)
• درختان بالغ: 1 تا 2 نوبت در سال (ابتدای بهار، در صورت نیاز اوایل پاییز)

کوددهی باید با چرخه رشد گیاه هماهنگ باشد. در نتیجه بهتر است از این زمانبندی پیروی کنید:

• اوایل بهار: کود نیتروژنه و کود NPK (کمک به رشد اولیه)
• اواسط بهار: کود آهن و ریزمغذی ها (جلوگیری از زردی و افزایش سبزینگی)
• اوایل تابستان: کود کامل (تقویت رشد و تراکم شاخه ها)
• اوایل پاییز: کود پتاسه (افزایش مقاومت به سرما و خشکی)

در بیشتر موارد، کوددهی سنگین در زمستان توصیه نمی شود، مخصوصا زمانی که رشد گیاه کم است. در این فصل، جذب مواد غذایی پایین تر است و ممکن است کوددهی بی موقع اثربخشی کمی داشته باشد یا حتی به گیاه آسیب بزند.

در زمستان بیشتر باید بر این موارد تمرکز کرد:

• محافظت ریشه در برابر سرما
• کنترل رطوبت
• جلوگیری از ماندابی شدن خاک

نکته:
یک بار استفاده از کود سولفات آمونیوم در شروع فصل رشد (اول بهار) توصیه می شود. سولفات آمونیوم علاوه بر نیتروژن، گوگرد نیز دارد که برای سنتز پروتئین های درختان مخروطی (مثل کاج) بسیار مهم است. همچنین این کود خاصیت اسیدی ملایمی دارد که برای خاک های آهکی (که در ایران رایج است) مفید است.

نکات تکمیلی برای کود دهی درختان همیشه سبز

در کوددهی به درختان همیشه سبز، به این فاکتورها هم دقت داشته باشید:

• پرهیز از مصرف بیش از حد کود: کود بیشتر، الزاماً نتیجه بهتر نمی دهد. مصرف زیاد کود باعث سوختگی ریشه، شوری خاک و آسیب گیاه می شود.
• آزمایش خاک: قبل از خرید کودهای گران قیمت، حتماً آزمایش خاک انجام دهید. اگر خاک شما از آهن غنی است، مصرف اضافی آهن باعث سمیت می شود.
• پرهیز از کوددهی در تابستان گرم: در ماه های تیر و مرداد، اگر دما بسیار بالاست، از کوددهی شیمیایی سنگین خودداری کنید. درخت در حالت تنش است و کوددهی می تواند ریشه ها را بسوزاند.
• آبیاری بعد از کوددهی: همیشه پس از پخش کود شیمیایی، خاک را آبیاری کنید تا کود حل شده و به ریشه برسد. کود خشک روی خاک، ریشه ها را می سوزاند.
• فاصله کود از تنه: کودها را مستقیماً به تنه درخت نچسبانید. آن ها را در منطقه ای پخش کنید که سایه تاج درخت روی آن می افتد (جایی که ریشه های مویین فعال هستند).
• نوع کود برای نخل ها: نخل ها به پتاسیم بسیار حساس هستند. کمبود پتاسیم در نخل باعث قهوه ای شدن و ریختن برگ های پایینی می شود. حتماً از کودهای مخصوص نخل (با پتاسیم بالا) استفاده کنید.