راهکارهای کاربردی جلوگیری از ترک خوردن و جدا شدن پوست خرما

خرما یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی در مناطق گرمسیری است. این محصول در بخش های جنوبی کشور ما، با حجم زیادی برداشت می شود. خرمای خوب از نظر ظاهری چند ویژگی دارد. مهم ترین آن ها بافت سالم، رنگ یکنواخت و پوست صاف و بدون ترک خوردگی است.
یکی از مشکلاتی که باغداران خرما با آن مواجه اند، مساله ترک خوردن و جدا شدن پوست خرما است. اگر ترک خوردگی پوست سطحی باشد یا تعداد کمی از خرماها پوست متورم داشته باشند، مشکل جدی نیست. اما وقتی تعداد زیادی از خرماها پوست نامتعادل دارند، کیفیت و قیمت محصول کاهش پیدا می کند.

در این مطلب دلایل اصلی ترک خوردن پوست خرما را توضیح می دهیم. همچنین راهکارهای کاربردی برای جلوگیری از این مشکل ارائه می دهیم.

چالش ترک خوردن یا پف کردگی پوست خرما

ترک خوردن و جدا شدن پوست خرما، به معنای شکستن، پاره شدن یا پف کردن لایه بیرونی میوه خرما است. این مشکل می تواند در مراحل مختلف رشد یا پس از برداشت میوه، اتفاق بیفتد. ترک خوردن پوست میوه خرما لزوما نشانه خرابی میوه نیست؛ اما دو مشکل ایجاد می کند:

• رطوبت داخلی میوه می تواند سریع تر از بین برود. نتیجه این است که خرما خشک و سفت می شود.
• امکان آلودگی و رشد میکروبی بالا می رود. چون گوشت در تماس مستقیم با هواست.

وقتی پوست خرما شکافته می شود، آلودگی ها از قسمت شکافته شده وارد بافت خرما می شوند. علاوه بر آن میوه دچار ترشیدگی یا شکرک زدگی می گردد. برای جلوگیری از این مشکل، اول باید دلایل بروز آن را بدانیم. سپس با راهکارهای موثر، از بروز این مشکل جلوگیری کنیم.

چرا پوست خرما ترک می خورد و جدا می شود؟

ترک خوردن پوست خرما، نتیجه یک عدم تعادل فیزیولوژیک در میوه است. عواملی که باعث این عدم تعادل شده و به پوسته آسیب می زنند عبارتند از:

تنش آبی و نوسانات آبیاری: عامل اصلی ترک خوردگی پوست خرما

یکی از مهم ترین دلایل بروز ترک خوردگی در پوست خرما، تنش آبی و نامنظم بودن دوره های آبیاری است. این نوسانات، چه در مراحل اولیه رشد میوه و چه در دوره رسیدن نهایی، تأثیر مخربی بر ساختار پوست خرما می گذارند.

وقتی درخت در دوره رسیدن میوه دچار خشکی شدید می شود، پوست خرما به تدریج آب خود را از دست داده و خاصیت ارتجاعی اش از بین می رود. در این حالت، اگر آبیاری به صورت ناگهانی و سنگین انجام شود، یا بارندگی نسبتا شدیدی رخ دهد، میوه با سرعت بالا آب جذب می کند. جذب سریع آب، باعث افزایش ناگهانی فشار داخلی میوه می شود. از آنجا که محتوای قندی و گوشت داخلی خرما سریع تر از دیواره پوسته منبسط می شود، فشار داخلی از ظرفیت کششی پوست فراتر رفته و منجر به پارگی های طولی یا عرضی در پوست می شود.

کمبود مواد مغذی

کمبود مواد مغذی در تغذیه درختان خرما می تواند منجر به ترک خوردگی پوست میوه شود. برخی از عناصر غذایی، در حفظ ساختار، استحکام و انعطاف پذیری پوست خرما نقشی حیاتی دارند. کمبود عناصری مانند نیتروژن، گوگرد، کلسیم، پتاسیم، روی و بور می تواند به طور مستقیم بر مقاومت پوست تأثیر بگذارد:

• کلسیم: این عنصر در ساختار اصلی دیواره سلولی نقش اساسی دارد و به حفظ یکپارچگی و افزایش انعطاف پذیری پوست کمک می کند. کمبود کلسیم منجر به تضعیف دیواره های سلولی، سستی و شکنندگی پوست می شود.
• بور: بور نقش مهمی در جذب و استفاده از کلسیم توسط گیاه دارد و به تقویت کلی ساختار دیواره سلولی کمک می کند. کمبود آن می تواند اثرات منفی کمبود کلسیم را تشدید کند.
• پتاسیم: این عنصر در تنظیم فشار اسمزی و حفظ توازن آب در سلول های میوه، نقش دارد. کمبود پتاسیم می تواند منجر به نوسانات رطوبت داخلی و در نتیجه افزایش فشار بر پوست شود.
• نیتروژن و گوگرد: این عناصر نیز در ساخت پروتئین ها و ترکیبات سلولی نقش دارند که برای استحکام بافت پوست ضروری هستند.

نکته مهم درباره استفاده از کودهای نیتروژنی:
در حالی که نیتروژن برای رشد سالم خرما ضروری است، تعادل در مصرف آن حیاتیست. استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژنی (به ویژه در مراحل پایانی رشد میوه)، می تواند با تحریک رشد سریع و نامتوازن میوه، زمینه را برای ترک خوردگی فراهم کند. بنابراین، باغداران باید به توصیه های کودی و نسبت های متعادل عناصر غذایی توجه ویژه ای داشته باشند تا از این مشکلات پیشگیری کنند.

عوامل محیطی و آب و هوایی

عوامل محیطی و تغییرات ناگهانی آب وهوایی، نقش بسزایی در بروز پدیده ی ترک خوردگی پوست میوه خرما ایفا می کنند. این عوامل با ایجاد تنش های فیزیکی و فیزیولوژیکی در میوه، مقاومت طبیعی پوست را کاهش داده و منجر به پارگی آن می شوند.
اختلاف دمای زیاد بین شب و روز (به ویژه در مناطق کویری یا نیمه خشک)، باعث ایجاد فشار داخلی در میوه می شود. کاهش شدید دمای شب و افزایش ناگهانی آن در طول روز (گاهی تا 40 درجه سانتی گراد یا بیشتر) تنش فیزیکی قابل توجهی را به پوست میوه وارد می کند. این تنش می تواند منجر به ترک خوردگی پوست گردد.
از طرفی وزش بادهای گرم و خشک باعث تبخیر سریع آب از سطح میوه و درخت می شود. این پدیده منجر به کمبود آب در میوه شده و پوست آن را خشک و شکننده تر می کند. در چنین شرایطی، حتی آبیاری پس از دوره ای خشکی نیز می تواند باعث جذب سریع آب توسط سلول های میوه و ترک خوردن پوست خشک و ضعیف شده گردد.

عوامل دیگری هم می توانند باعث ترک خوردن پوست میوه شوند. این عوامل عبارتند از:

• رقم میوه: برخی ارقام خرما مانند پیارم به دلیل ساختار پوست نازک تر و زمان رسیدن طولانی تر، ذاتاً حساسیت بیشتری به نوسانات رطوبتی و دمایی دارند و بیشتر دچار مشکل می شوند.
• آفات و بیماری ها: برخی آفات و عوامل بیماری زا با تغذیه از بافت پوست یا ترشح آنزیم ها، ساختار پوست خرما را تضعیف کرده و آن را مستعد ترک خوردگی می کنند.
• رطوبت بالای هوا: رطوبت زیاد محیطی، به ویژه در مراحل پایانی رسیدگی، می تواند با تسهیل نفوذ آب به میوه، باعث تورم و تضعیف پوست و در نهایت ترک خوردگی آن شود.
• برداشت زودهنگام: برداشت خرما پیش از رسیدن کامل، باعث می شود پوست میوه هنوز به اندازه کافی رشد نکرده و فاقد انعطاف پذیری لازم باشد. این پوست سفت و غیرانعطاف پذیر، در برابر هرگونه تنش فیزیکی یا رشد ناگهانی گوشت میوه، به راحتی ترک می خورد.
• جمع آوری دیرهنگام: ماندن بیش از حد میوه بر روی درخت، باعث ضعیف شدن پوست میوه شده و مقاومت آن را در برابر تنش های محیطی کاهش می دهد.

راهکارهای کاربردی برای جلوگیری از ترک خوردن پوست خرما

• برداشت در زمان مناسب: برداشت محصول خرما را وقتی انجام دهید که میوه کاملا رسیده باشد. برداشت زودهنگام، باعث می شود که بعد از برداشت آب موجود در میوه تبخیر شده و پوست خرما ترک بردارد. تا حد امکان، برداشت را در هوای خشک انجام دهید. اگر بارندگی پیش بینی می شود، برداشت را به تعویق بیندازید.
• انتخاب گونه های مقاوم: برخی گونه های خرما پوست محکمی دارند. در این رقم ها احتمال ترک خوردن پوست میوه کمتر است.
• آبیاری کنترل شده: برای جلوگیری از تنش در میوه خرما، باید رطوبتی پایدار و یکنواخت تامین شود. از اواسط تابستان (زمانی که میوه از مرحله خرمای سبز به زردی می رسد) تا برداشت، آبیاری را منظم نگه دارید. بهترین حالت آبیاری خرما این است که فواصل زمانی آبیاری کوتاه تر باشد، در عوض حجم آبیاری کم تر شود. علاوه بر این، استفاده از سیستم های آبیاری قطره ای توصیه می شود. این سیستم ها آب را به صورت یکنواخت و بهینه تامین کرده و از بروز تنش های ناگهانی جلوگیری می کنند.
• کنترل آفات و بیماری ها: آفات و بیماری ها پوست میوه را ضعیف و مستعد ترک خوردن می نمایند. برای جلوگیری از این مورد، باید درختان را به صورت دوره ای مورد بررسی قرار دهید تا بیماری و آفات احتمالی به موقع شناسایی شوند و تدابیر لازم برای کنترل آنها در پیش گرفته شود. در صورت لزوم، از سموم مجاز و مناسب برای کنترل آفات و بیماری ها استفاده کنید.
• کوددهی موثر: برخی کودها می توانند انعطاف پذیری دیواره سلولی و ساختار پوسته خرما را تقویت کنند و از پاره شدن آن جلوگیری نمایند. این کودها عبارتند از:
  • کلسیم: مهم ترین اقدام، محلول پاشی با کودهای نیترات کلسیم یا کلات های کلسیم در مراحل ابتدایی تشکیل میوه و تکرار آن در زمان رسیدن میوه است.
  • بور: محلول پاشی بور همزمان با کلسیم، کارایی جذب و استفاده از کلسیم را در میوه افزایش می دهد.
  • پتاسیم: استفاده از سولفات پتاسیم در اواخر تابستان به افزایش استحکام کلی میوه و بهبود کیفیت نهایی کمک می کند.
  • نیتروژن: استفاده از نیتروژن در مراحل اولیه رشد درخت به بهبود فتوسنتز و افزایش کیفیت میوه کمک می کند.
  • گوگرد: گوگرد نقش مهمی در تقویت ساختار میوه دارد. این کود همچنین به کنترل pH خاک های قلیایی و کاهش شوری خاک کمک می کند. بهترین کود حاوی گوگرد برای نخلستان ها، کود سولفات آمونیوم است. تاثیر سولفات آمونیوم بر میوه خرما، شامل بهبود کیفیت پوست میوه، بهبود کیفیت گوشت و شیرینی خرما می باشد.

این کودها در طول فصل رشد میوه، در دوز مناسب مورد مصرف قرار می گیرند. برای تشخیص دوز مناسب، باید از نیاز خاک و درخت مطلع باشید. برای این منظور باید آزمایش خاک انجام شود تا میزان مواد غذایی و املاح موجود در خاک تعیین شود. با تأمین مواد مغذی که معرفی کردیم، تا حد خوبی می توان از ترک خوردن و ترکیدگی میوه خرما جلوگیری کرد.
استفاده از کودها در زمان مناسب، بهره وری و کیفیت میوه را افزایش داده و از ضررهای احتمالی جلوگیری می کند. اگر بهترین زمان مصرف کودها را نمی دانید، بهتر است با کشاورز با تجربه یا کارشناس کشاورزی مشورت کنید.