چرا برگ گیاه ها در مزرعه دچار سوختگی می شود؟ (بررسی دلایل مختلف و ارائه راه حل)

سوختگی برگ گیاه یکی از مشکلاتی است که برخی کشاورزان با آن مواجه هستند. لبه های قهوه ای و خشک شده برگ ها، می تواند نشان دهنده وجود یک مشکل اساسی در سلامت گیاه باشد. در صورتی که این مشکل به موقع رفع نشود، کل برگ می تواند دچار سوختگی و خشک شدگی گردد.

در این مطلب می خواهیم دلایل سوختن برگ گیاهان را بررسی کنیم و راه های پیشگیری از این مشکل را توضیح دهیم. با ما همراه باشید.

دلایل سوختگی برگ گیاه کدامند؟

نور شدید

نور مستقیم و شدید خورشید، مخصوصا نور داغ بعد از ظهر، می تواند برگ گیاهان را بسوزاند. برخی گیاهان نسبت به نور حساس ترند؛ پس در برابر نور شدید، بیشتر دچار آفتاب سوختگی می شوند. علائم آفتاب سوختگی شامل بروز لکه های قهوه ای، زرد یا سفید رنگ و همچنین خشک شدن برگ گیاه می باشد.

راه حل:

برای جلوگیری از این مشکل در مزارع، باید در روزهایی که تابش نور خورشید بیش از حد زیاد است، از توری سایه انداز استفاده کنید. در صد سایه مناسب برای سبزی و صیفی جات 30 تا 50 درصد بوده و برای گیاهان حساس به نور و نشاها، 50 تا 70 درصد است. بهتر است در ساعات اوج تابش (11 تا 16) پوشش سایه فعال باشد.
یک راه دیگر برای جلوگیری از سوختگی برگ ها، افزایش تراکم کاشت (در حد اصولی) است. تراکم کاشت مناسب باعث می شود که سایه طبیعی بین بوته ها تشکیل گردد. این سایه از تابش مستقیم نور به برگ های پایینی جلوگیری می کند.

کمبود عناصر غذایی

کمبود برخی عناصر غذایی، می تواند منجر به سوختگی برگ گیاهان شود. مهم ترین این عناصر عبارتند از:

• نیتروژن: کمبود نیتروژن در گیاه می تواند باعث زرد شدن یا سوختگی نوک برگ ها شود.
• پتاسیم: سوختگی دور برگی و نفوذ به قسمت های داخلی در صورت عدم تامین نیاز گیاه.
• گوگرد: سوختگی و بروز نقاط قهوه ای در برگ ها.
• کلسیم: بروز نقاط قهوه ای و سوختگی در لبه های برگ.

راه حل:

برای جلوگیری از این مشکل، باید تمام عناصر غذایی مورد نیاز گیاه، در حد کافی در دسترس آن قرار بگیرند. مصرف هر یک از مواد غذایی، در دوره های خاصی از رشد گیاه ضرورت دارد. برای مثال نیتروژن، در مراحل اولیه رشد برگی و شاخه ای گیاه کاربرد دارد. یا اینکه بیش ترین مصرف پتاسیم، مربوط به زمان رشد نهایی محصول (میوه) است.

مهم ترین عنصر برای شادابی و طراوت برگ ها، نیتروژن می باشد. مطمئن شوید که گیاه به اندازه نیاز، کود نیتروژنه دریافت کرده است. برای افزایش نیتروژن خاک، علاوه بر مصرف کودهای شیمیایی می توان از راهکارهایی همچون مصرف کود طبیعی، کشت گیاهان تثبیت کننده نیتروژن و افزایش نیتروژن خاک با استفاده از کود سبز بهره برد.

سوختگی برگ گیاه در اثر مصرف بیش از حد سموم و کودها

با اینکه مصرف کود برای رشد گیاهان ضروری است. اما مصرف بیش از حد و بی رویه کود، می تواند آسیب هایی به گیاه وارد کند. غلظت بالای نمک های موجود در کود، آب را از ریشه ها خارج کرده و باعث سوختگی شیمیایی آن ها می شود. این آسیب مانع جذب آب و مواد غذایی شده و برگ ها می سوزند.

راه حل:

برای تعیین دقیق مقدار مصرف و شناسایی کمبودهای غذایی، آزمایش خاک انجام دهید. سپس برنامه کوددهی مناسبی تنظیم کرده و در زمان مناسب، کودهای لازم را در اختیار گیاه قرار دهید.

برای مصرف کودها و سموم، همیشه به دستورالعمل روی بسته بندی توجه کنید. همچنین کود و سم را، تنها از فروشگاه ها و برندهای معتبر تهیه کنید.
اگر متوجه شدید که کوددهی بیش از حد انجام داده اید، آبیاری فراوان انجام دهید تا مواد اضافه از نزدیکی گیاه خارج شوند. در دوره رشد فعال گیاه کوددهی کنید و در فصل استراحت، کوددهی را متوقف کنید.

آبیاری نامناسب

آبیاری چه بیش از حد باشد و چه کم، در هر صورت می تواند باعث آسیب به برگ گیاهان شود. یکی از دلایل اصلی سوختگی نوک برگ ها، کمبود آب است. وقتی گیاه به اندازه کافی آب دریافت نکند، برگ ها خشک و دچار سوختگی خواهند شد. این مشکل در شرایط آب و هوایی گرم و خشک بیشتر دیده می شود. در شرایط کم آبی، برگ ها ابتدا پژمرده شده، سپس نوک و لبه های آن ها قهوه ای، خشک و شکننده می شود. در موارد شدید، ممکن است کل برگ خشک شده و بریزد.

از طرفی دیگر، غرقابی شدن خاک هم می تواند باعث سوختگی برگ گیاهان شود. در شرایط غرقابی شدن خاک، ابتدا برگ ها زرد شده و لکه های قهوه ای در مرکز یا کناره های آن ها ظاهر می شود. با پیشرفت مشکل، برگ ها نرم شده، حالت افتاده پیدا می کنند و در نهایت می سوزند. بوی نامطبوع خاک و وجود قارچ روی سطح خاک، از دیگر نشانه های آبیاری بیش از حد می باشد.

آبیاری بیش از حد، منافذ خاک را پر از آب کرده و مانع رسیدن اکسیژن به ریشه ها می شود. این کمبود اکسیژن باعث پوسیدگی ریشه ها شده و توانایی گیاه برای جذب آب و مواد غذایی را مختل می کند. ریشه های آسیب دیده نمی توانند آب را به برگ ها برسانند و در نتیجه برگ ها دچار سوختگی می شوند.

راهکار:

برای جلوگیری از این مشکل، از کیفیت آب و همچنین زمانبندی مناسب آبیاری مطمئن شوید. به منظور جلوگیری از آبیاری سریع یا آبیاری دیرهنگام، رطوبت خاک را دائما بررسی کنید. اگر آبیاری تان کم و سطحی است، در فصل گرما نیاز به آبیاری بیشتری خواهید داشت.
در صورتی که خاک زهکشی مناسبی ندارد و آب به داخل خاک نفوذ نمی کند، باید حتما بافت خاک اصلاح شود.

استرس حرارتی

تاثیر دمای هوا بر سلامت گیاهان بسیار پررنگ است. تغییرات ناگهانی دما (مخصوصا افزایش شدید و ناگهانی دما) می تواند باعث سوختگی برگ گیاه شود. دمای بالا باعث افزایش تبخیر آب از برگ ها و فشار بر سیستم آوند گیاه می شود. در نتیجه برگ نشانه های سوختگی بروز می دهد. برای جلوگیری از این مشکل، گیاهانی را بکارید که با شرایط آب و هوایی منطقه شما سازگار باشند. همچنین در روزهای خیلی داغ، از سایه بان و سیستم های خنک کننده برای ایجاد شرایط مطلوب استفاده کنید.
برگ های گیاهان در دماهای خیلی پایین یا در معرض باد شدید نیز دچار سوختگی می شوند. در دمای خیلی پایین برگ ها سیاه، نرم و لهیده می شوند یا لکه های قهوه ای و سوخته پیدا می کنند. برای جلوگیری از این مشکل، گیاهان حساس به سرما را در مناطق سردسیر نکارید. همچنین در زمان سرما، با استفاده از محافظ هایی از رسیدن سرما و باد به گیاهان جلوگیری کنید.

بیماری ها و آفات

تنش های زیستی، از مهم ترین عوامل بروز استرس در گیاهان هستند. بیماری های قارچی یا باکتریایی با حمله به بافت های گیاهی، باعث مرگ سلول ها و سوختگی برگ گیاه می شوند. این بیماری ها با علائمی همچون تغییر رنگ و پژمردگی همراه هستند. برخی آفات مکنده مانند کنه ها، شته ها و تریپس ها نیز می توانند با تغذیه از شیره گیاهی، باعث آسیب و سوختگی برگ شوند. این آفات با مکیدن شیره گیاهی، باعث ضعیف شدن بافت برگ شده و در نتیجه نقاطی از برگ ممکن است خشک و سوخته شوند.

راه حل:

برای جلوگیری از سوختگی گیاه بر اثر حمله آفات و بیماری ها، این راهکارها را امتحان کنید:

• گیاهان را به طور منظم بررسی کنید تا علائم بیماری در همان مراحل اول شناسایی شوند.
• روش های سمپاشی و مدیریت بهداشتی را برای کنترل آفات و بیماری ها به کار بگیرید.
• برگ های آلوده را فوراً جدا کرده و دور بیندازید (در سطل زباله، نه در کمپوست).
• تهویه هوا اطراف گیاه را در نظر بگیرید و گیاهان را در فاصله مناسب نسبت به یکدیگر بکارید.

اگر می خواهید با رایج ترین بیماری های برگی گیاهان آشنا شوید، مطلب لینک شده را مطالعه کنید.

خلاصه نکات کلیدی برای پیشگیری از سوختگی برگ گیاه

• شناخت نیازهای گیاه: اولین و مهم ترین قدم، شناخت نوع گیاه و نیازهای خاص آن به نور، آب، دما و رطوبت است.
• بررسی منظم گیاه: به طور مرتب گیاهان را بررسی کنید و هر نشانه ای مبنی بر وجود علائم آفت، بیماری یا مشکلات نگهداری را پیگیری نمایید.
• کاشت گیاه در خاک مناسب: خاکی که گیاه را در آن می کارید، باید بافت مناسبی داشته باشد تا از آب و مواد مغذی به خوبی نگهداری کند. هر چقدر میکروارگانیسم های مفید خاک بیش تر باشند، هوادهی خاک بهتر بوده و مواد غذایی به طور مناسبی در اختیار ریشه قرار می گیرند. مطمئن شوید که خاک زهکشی مناسبی دارد و غنی از مواد غذایی است.
• کاشت ارقام مناسب: هر گیاهی ارقام مختلفی دارد که این ارقام، در شرایط آب و هوایی خاصی به خوبی رشد می کنند. قبل از خرید بذر مطمئن شوید رقمی را می خرید که با شرایط آب و هوایی منطقه شما سازگار است.
• حفظ رطوبت خاک: رطوبت خاک را به طور منظم بررسی کنید و طبق یک زمانبندی منظم، گیاهان را آبیاری نمایید. بهترین روش آبیاری برای جلوگیری از غرقابی شدن یا هدر رفتن آب، روش آبیاری قطره ای است.
• تنظیم نور: نور خورشید مهم ترین عامل در رشد گیاه است. گیاه باید در فضایی کاشته شود که روزانه چند ساعت نور مستقیم دریافت کند. با این وجود در شرایطی که هوا بیش از حد گرم است و نور خورشید خیلی شدید است، با استفاده از سایه بان، نور را مهار کنید تا اشعه خورشید باعث سوختگی برگ گیاه نشود.
• تأمین عناصر غذایی: گیاه برای رشد مطلوب به مجموعه ای از عناصر غذایی نیاز دارد. با انجام آزمایش خاک، کمبودهای غذایی را شناسایی کرده و برنامه ای منظم برای کوددهی گیاهان در نظر بگیرید.