چه کودهایی باعث افزایش درصد روغن در میوه زیتون می شوند؟

میوه زیتون یکی از مهم ترین محصولات کشاورزی در مناطق مدیترانه ای و ایران است. علاوه بر کاربردهای متنوع غذایی، از زیتون برای تولید روغن استفاده می شود. با این وجود، گاهی باغ های زیتونی محصول زیادی تولید می کنند، اما میوه ها روغنی نیستند. یعنی مقدار روغن در میوه ها پایین است و این امر به طور مستقیم بر کیفیت و ارزش بازاری روغن زیتون تأثیر می گذارد.
برای بهبود کیفیت میوه زیتون و افزایش درصد روغن، باید چندین نکته را در نظر بگیرید که یکی از مهم ترین آن ها، مصرف کود مناسب است. در این مطلب کودهایی که بر افزایش روغن در میوه زیتون تاثیر مثبت دارند را معرفی می کنیم. همچنین نکات مدیریتی برای برداشت محصول زیتون پر روغن را توضیح می دهیم. با ما همراه باشید.

چرا میوه زیتون روغنی نیست؟

زیتون از ارزشمندترین محصولات کشاورزی است. کیفیت این محصول علاوه بر اندازه و ظاهر، به درصد روغن موجود در میوه بستگی دارد. درواقع هرچقدر میوه میزان روغن بیشتری داشته باشد، قیمت بالاتری دارد.
بسیاری از کشاورزان، با وجود اینکه باغشان پرمحصول است، اما از کیفیت محصول و روغنی بودن آن راضی نیستند. اما چه عواملی باعث می شوند محصول زیتون روغنی نباشد؟ این مشکل چند دلیل می تواند داشته باشد:

• کمبود عناصر خاص تغذیه ای (مانند بور، پتاسیم و نیتروژن)
• آبیاری بیش از حد یا نامنظم در زمان رشد میوه
• نسبت نادرست رشد سبزینه به تشکیل مواد روغنی در مرحله رسیدگی: در واقع، وقتی درخت تمام انرژی خود را صرف رشد حجمی و سبزینگی کند، بخش کوچکی از منابع انرژی به سنتز چربی در میوه اختصاص می یابد. اینجاست که نوع کود و زمان مصرف آن اهمیت حیاتی پیدا می کند.
• نوسانات آب و هوایی
• نوع رقم زیتون
• مدیریت نادرست مراحل رشد گیاه

کودهای مناسب برای افزایش روغن در میوه زیتون کدامند؟

کود پتاسه

پتاسیم، مهم ترین عنصر برای افزایش درصد روغن در گیاه زیتون است. این عنصر نقش اساسی در تشکیل اسیدهای چرب و انتقال مواد غذایی در سلول گیاهی را بر عهده دارد. پتاسیم باعث افزایش فعالیت آنزیم های سنتز روغن می شود. این عنصر باعث حرکت قندها و تبدیل آن ها به چربی می شود. تقویت رنگ و طعم روغن زیتون، از دیگر اثرات مثبت عنصر پتاسیم است.
یکی از مهم ترین اثرات کودهای پتاسه، افزایش مقاومت درخت و میوه در برابر شرایط محیطی می باشد. در مناطق گرمسیر، عنصر پتاسیم به باز و بسته شدن روزنه ها کمک می کند. این باعث می شود که از تبخیر آب گیاه جلوگیری شده و عطش درخت مدیریت گردد.

پتاسیم باید در مراحل رشد میوه و نزدیک به جمع آوری محصول در اختیار درخت قرار بگیرد. بهترین زمان مصرف کود پتاسه، اواخر خرداد یا اوایل تیر (هنگام آغاز چربی سازی) است. یعنی زمان شروع مرحله “سخت شدن هسته” تا زمان تغییر رنگ میوه. دوره بعدی مصرف کود پتاسیم، دوره پر شدن میوه (اواخر مرداد یا اوایل شهریور) است. این کوددهی باعث وزن گیری و روغن دهی حداکثری زیتون می شود. همچنین می توانید یک ماه قبل از برداشت، یک دز دیگر هم پتاسیم اعمال کنید. کوددهی با پتاسیم قبل از برداشت میوه، باعث یکدست شدن سایز و بهبود رنگ و طعم می شود.

گوگرد

زیتون برای تولید روغن باکیفیت، نیاز به گوگرد دارد. خاک های ایران اغلب قلیایی هستند. بالا بودن pH خاک باعث می شود که برخی ریزمغذی ها مثل آهن، روی و منگنز جذب نشوند. با سولفات آمونیوم می توانیم pH خاک قلیایی را کاهش دهیم و جذب ریزمغذی هایی مانند آهن و روی را بهبود ببخشیم. گوگرد ماده اصلی تشکیل دهنده اسیدهای آمینه ضروری (مثل سیستئین و متیونین) است. این اسیدهای آمینه، در سنتز روغن تاثیر مستقیم دارند.
بهترین زمان برای مصرف کود گوگرد، اسفند ماه همراه با آب استارت است. استفاده از گوگرد در این زمان، باعث اصلاح pH خاک می شود. بازه زمانی بعدی، خرداد ماه (بعد از تشکیل میوه) است. استفاده در این مرحله، به جذب کلسیم و پتاسیم نیز کمک می کند. بازه زمانی سوم برای مصرف کود گوگرد، شهریور ماه (قبل از برداشت) است. استفاده از گوگرد در این دوره، باعث افزایش تجمع روغن می شود.

نیتروژن

نیتروژن یکی از کودهای مهم در پرورش درختان و گیاهان مختلف است. این کود به تولید کلروفیل کمک کرده و باعث سبز ماندن برگ های زیتون می شود. سبزینگی درخت باعث افزایش فتوسنتز، تولید مواد قندی و چربی می گردد. با این حال، استفاده بیش از حد از کودهای نیتروژنی می تواند منجر به افزایش جوانه و برگ و کاهش تعداد میوه شود. بنابراین، باید کودهای نیتروژنه را به حد نیاز استفاده کنید.
نیتروژن باید در مراحل اولیه رشد تأمین شود، اما در مراحل پایانی (زمان رسیدن میوه) کمتر استفاده شود تا روغن سازی بهتر صورت بگیرد.

فسفر

استفاده مناسب از کودهای فسفری به افزایش درصد روغن و بهبود کیفیت روغن کمک می کند. عنصر فسفر در تولید انرژی (ATP) نقش دارد و در نتیجه باعث افزایش سنتز اسیدهای چرب در سلول میوه می شود.
افزایش فسفر در خاک باعث افزایش وزن خشک میوه، بهبود عملکرد روغن کشی و بالا رفتن درصد چربی مفید و اسید اولئیک می گردد. بهترین زمان برای مصرف کودهای فسفره، اوایل فصل رشد (فروردین تا اردیبهشت) است. کود فسفر را یک مرحله قبل از گلدهی به منظور تقویت رشد و آمادگی گل ها مصرف کنید. همچنین یک دوره پس از گلدهی (تشکیل میوه)، از کود فسفره به منظور تحریک سنتز روغن اولیه استفاده نمایید.

ریزمغذی ها

عنصر بور از مواد کم مصرف اما حیاتی برای زیتون است. کمبود بور باعث کاهش گرده افشانی و ضعیف شدن فرآیند تشکیل روغن می شود. عنصر بور باعث تحریک انتقال قندها به میوه، تقویت تشکیل چربی در بافت زیتون و جلوگیری از افت میزان روغن در سال های پربار می شود.
بهترین زمان مصرف این کود در مرحله گلدهی و بعد از آن هنگام رشد میوه است. علاوه بر آن عناصر ریزمغذی مثل منگنز، روی و آهن، نقش پنهان اما کلیدی در فعالیت آنزیم های تولید روغن دارند. به ویژه استفاده از محلول های حاوی منگنز و روی در دوره پس از گلدهی (اوایل تابستان) باعث افزایش کیفیت روغن زیتون از نظر طعم و پایداری می شود.

تأثیر سولفات آمونیوم بر میوه زیتون

همانطور که توضیح دادیم، نیتروژن و گوگرد، هر دو از عناصر کاربردی برای افزایش روغن در میوه زیتون هستند. سولفات آمونیوم به عنوان کودی که هم حاوی گوگرد و هم حاوی نیتروژن است، می تواند تاثیر مثبتی بر افزایش کیفیت میوه زیتون داشته باشد. تحقیقات نشان داده است که درختان زیتونی که با سولفات آمونیوم تغذیه می شوند، علاوه بر رشد بهتر، میوه هایی با درصد روغن بالاتر و طعم بهتر تولید می کنند. گوگرد موجود در این کود باعث فعال سازی آنزیم های دخیل در سنتز چربی ها می شود و نیتروژن نیز به افزایش حجم میوه کمک می کند. همچنین نیتروژن به تولید اسیدهای چرب ضروری برای روغن زیتون کمک می کند.
سولفات آمونیوم نسبت به اوره، آبشویی بسیار کمتری دارد. این کود برای طولانی مدت در خاک باقی می ماند و درصد زیادی از آن جذب درخت می شود. این ویژگی برای خاک های شنی یا خاک هایی که آبشویی بالایی دارند بسیار مناسب است. برای دانستن اهمیت سولفات آمونیوم در پرورش زیتون، مطلب لینک شده را مطالعه کنید.
اگر قصد دارید سولفات آمونیوم را به صورت عمده بخرید، ما به شما سولفات آمونیوم بارنو را پیشنهاد می دهیم. شرکت سپهر بارثاوا پارت با تولید انواع کود سولفات آمونیوم (شامل کود کریستاله، گرانوله و پودری) نیاز مشتریان را فراهم می کند. محصولات شرکت بارثاوا در ایران و خارج از کشور به فروش می رسند.
اما اگر خرید جزئی دارید، برای خرید سولفات آمونیوم بارنو، به فروشگاه های معتبر کود و محصولات کشاورزی مراجعه کنید.

نکات تکمیلی برای افزایش درصد روغن زیتون

• آنالیز خاک سالانه: شما باید کوددهی را با توجه به نتایج آزمایش خاک برنامه ریزی کنید. در نتیجه آزمایش حاک، کمبودها یا تجمع هر عنصر در خاک مشخص شده است. در نتیجه می فهمید که از هر کودی، به چه میزان باید استفاده کنید.
• آبیاری متعادل: آبیاری بیش از حد و آبیاری کم، هر دو در سلامت درخت و میوه آن تاثیر منفی دارند. کم آبی، باعث کاهش حجم و اندازه میوه می شود. برای آبیاری کنترل شده و کافی، آبیاری قطره ای توصیه می شود.
• هرس مناسب درخت: زیتون در شرایط نور کامل بهترین سنتز روغن را دارد؛ تراکم زیاد و سایه اندازی شاخه ها درصد روغن را کم می کند. برای این منظور بهتر است هر سال شاخه های اضافه را هرس کنید. با حذف شاخه های اضافی و سایه انداز، انرژی به میوه های اصلی منتقل شده و کیفیت و درصد روغن بهتر می شود.
• اصلاح بافت خاک: زیتون در اکثر خاک ها رشد می کند اما در خاک های عمیق، حاصلخیز و دارای بافت متوسط بیشترین درصد روغن را تولید می کند. pH خاک در باغ های زیتون باید خنثی تا کمی اسیدی باشد. از آنجایی که بخش زیادی از خاک های کشاورزی و باغی در ایران قلیایی هستند، بهتر است خاک را آزمایش کنید و در صورت قلیایی بودن، با استفاده از کودهای حاوی گوگرد، pH را کاهش دهید.
• زمان مناسب برداشت: اگر میوه زیتون را به قصد روغن گیری پرورش داده اید، زمان برداشت وقتی است که میوه کاملا رسیده باشد. زیرا بیشترین درصد روغن، در آخرین مراحل رشد تشکیل می شود. برداشت زودهنگام برای کنسرو مناسب است اما برای روغن دهی مطلوب نیست.
• بهداشت باغ: کنترل آفات و بیماری ها از ریزش میوه جلوگیری کرده و به افزایش روغن دهی کمک می کند.