بررسی تأثیر باران قلیایی بر کشاورزی و راهکارهای مقابله با تاثیرات منفی آن
وقتی آلاینده های محیطی زیاد می شوند یا تغییرات آب و هوایی شدید می شود، امکان بروز باران قلیایی افزایش می یابد. باران های قلیایی می توانند تأثیرات قابل توجهی بر کشاورزی داشته باشند. در این مطلب تأثیر ات منفی باران قلیایی بر کشاورزی را بررسی می کنیم و راهکارهای مقابله با این اثرات را توضیح می دهیم.
تعریف باران قلیایی
باران طبیعی pHی حدود 5.5 دارد. اگر pH باران از این سطح پایین تر برود باران اسیدی است و اگر pH بالاتر از آستانه نرمال باشد، باران قلیایی خواهیم داشت. به طور عمومی اگر pH باران 7 یا بالاتر باشد، می گویند که باران قلیایی است.
این نوع بارش در مناطقی رخ می دهد که ذرات قلیایی مانند گرد و غبار آهکی، ترکیبات کلسیم، منیزیم یا آمونیاک در هوا زیاد است. این ذرات هنگام ترکیب با رطوبت جو، وارد بارش شده و pH آن را افزایش می دهند. باران قلیایی عمدتاً ناشی از آلودگی های ناشی از صنایع، استفاده ناکارآمد از کودهای شیمیایی و انتشار گازهای گلخانه ای است. تغییرات آب و هوایی و کاهش کیفیت هوا نیز می توانند باعث تشدید این پدیده شوند.
تفاوت باران قلیایی با باران اسیدی؛ کدام خطرناک تر است؟
ما قبلا در مقاله ای باران اسیدی را معرفی کرده ایم و تاثیرات باران اسیدی بر کشاورزی را توضیح داده ایم. پیشنهاد می کنیم که این مطلب را مطالعه کنید.
باران اسیدی با کاهش pH باعث حل شدن عناصر و آسیب مستقیم به گیاه می شود. اما باران قلیایی به صورت تدریجی و پنهان عمل می کند. به عبارتی اثرات باران اسیدی سریع تر قابل مشاهده است. اما باران قلیایی در بلندمدت تاثیرات منفی اش را نشان می دهد. در اثر باران های قلیایی، عناصر غذایی در خاک قفل می شود و کمبودهای تغذیه ای به وجود می آید. به همین دلیل، اثرات آن دیرتر دیده می شود اما در بلندمدت می تواند خسارت بارتر باشد.
منابع ایجاد باران قلیایی
باران های قلیایی در نتیجه اعمال انسانی مختلفی بروز می کنند. مهم ترین منابع باران قلیایی عبارتند از:
- گرد و غبار ناشی از خاک های آهکی و قلیایی
- فعالیت های عمرانی و معدنی
- فعالیت کارخانه های سیمان سازی
- مصرف بی رویه کودهای قلیایی
- انتشار آمونیاک از دامداری ها و کودهای دامی
این عوامل ترکیبات قلیایی معلق در هوا را افزایش می دهند و از طریق بارش، این مواد وارد خاک می شوند.
تأثیر باران قلیایی بر کشاورزی
باران های قلیایی از چند جهت بر کشاورزی تاثیر می گذارند. این تاثیرات عبارتند از:
- تأثیر باران قلیایی بر کیفیت خاک کشاورزی: باران قلیایی باعث افزایش pH خاک می شود. افزایش pH خاک باعث غیرفعال شدن عناصر ضروری مانند آهن، منگنز و روی می شود که برای رشد و نمو گیاهان حیاتی هستند. pH بالا فعالیت میکروارگانیسم های مفید خاک را محدود می کند. علاوه بر این ساختار فیزیکی خاک در بلندمدت آسیب می بیند. هرچقدر خاک از قبل قلیایی تر باشد، اثرات باران قلیایی بر آن شدیدتر خواهد بود. خوب است بدانید که اکثر خاک های کشاورزی ایرانی قلیایی هستند و اثرات منفی باران قلیایی در کشاورزی ایران بالاست.
- کاهش جذب عناصر غذایی: وقتی خاک قلیایی می شود جذب عناصر غذایی مخصوصا ریزمغذی ها به شدت کاهش می یابد. باران قلیایی می تواند کمبودهای تغذیه ای را تشدید کند؛ حتی زمانی که کوددهی انجام شده است و عناصر به قدر کافی در اختیار گیاه هستند.
- اختلال در رشد گیاهان: افزایش pH خاک باعث می شود که ریشه زایی گیاه مختل شود و جذب عناصر غذایی دچار مشکل گردد. این پدیده باعث افت فتوسنتز، کاهش رشد رویشی و کاهش کاهش گل دهی و تشکیل میوه می شود.
- کاهش کیفیت محصولات زراعی: گیاهانی که تحت تأثیر باران قلیایی قرار می گیرند، معمولاً کیفیت پایینی دارند. قلیایی بودن باران در بلندمدت می تواند بر عطر، طعم و ارزش غذایی محصولات زراعی تأثیر بگذارد. این اثرات به ویژه در محصولات باغی و سبزیجات بسیار مشهود است.
نشانه های آسیب باران قلیایی در مزارع و باغات
بعد از بارش باران، برخی نشانه ها می تواند نشان دهنده آثار منفی باران قلیایی باشد. این اثرات عبارتند از:
- زردی بین رگبرگ ها (کمبود آهن و روی)
- رشد ضعیف و کوتولگی گیاه
- کاهش گل دهی و ریزش گل و میوه گیاهان و درختان
- افت عملکرد بدون علت ظاهری مشخص
گیاهان و محصولات حساس به باران قلیایی کدامند؟
برخی گیاهان نسبت به شرایط قلیایی حساس ترند، از جمله می توان به این موارد اشاره کرد:
- مرکباتی همچون انگور، سیب و گلابی
- صیفی جات
- غلات از جمله برنج
این گیاهان در خاک های با pH بالا سریع تر علائم کمبود نشان می دهند.
راهکارهای مدیریتی برای کاهش اثرات منفی باران قلیایی
برای مقابله با باران قلیایی باید مدیریت خاک و تغذیه را جدی گرفت. برای این موضوع به این نکات عمل کنید:
- پایش منظم pH خاک: در خاک هایی که پی اچ بالایی دارند، اثرات باران های قلیایی شدیدتر است. بنابراین کشاورزان باید هر ساله pH خاک را اندازه گیری کنند و آن را در سطح استاندارد تنظیم نمایند. ارزیابی مستمر pH می تواند به کشاورزان کمک کند تا تغییرات را به موقع شناسایی کرده و اقدامات لازم را انجام دهند.
- افزایش مواد آلی خاک: خاک هایی که به حد کافی مواد آلی دارند، ظرفیت بافری شان بالاست. این خاک ها اثر باران قلیایی را بهتر خنثی می کنند. اما در خاک های سبک، آهکی و فقیر از ماده آلی، حتی بارش های قلیایی ضعیف هم می تواند خسارت زا باشد. در نتیجه افزودن کودهای آلی و ارگانیک راهکار موثری برای مقابله با باران های قلیایی است. همچنین شخم مناسب و مدیریت بقایای گیاهی نقش مهمی در بهبود شرایط خاک دارد.
- استفاده از کودهای مناسب: استفاده از کودهای شیمیایی باید با دقت و بسته به نیاز گیاهان صورت بگیرد. کوددهی نادرست می تواند اثر باران قلیایی را تشدید کند. استفاده بیش از حد کودهای نیتراته یا قلیایی توصیه نمی شود.
- استفاده از کودهای اصلاح کننده pH: در صورت بالا بودن pH، باید pH خاک کاهش پیدا کند. برای کاهش pH خاک از گوگرد کشاورزی استفاده می شود. در ادامه در این باره بیشتر توضیح می دهیم.
- کشت گیاهان مقاوم: اگر در موقعیتی هستید که در اطرافتان فعالیت صنعتی (مخصوصا کارخانه سیمان سازی و فعالیت های مشابه) وجود دارد، احتمالا بارش های قلیایی بیشتری را تجربه می کنید. در این شرایط باید محصولاتی را کشت کنید که نسبت به شرایط مقاوم ترند. انتخاب گونه های گیاهی که تحمل بیشتری نسبت به شرایط قلیایی دارند، از راهکارهای مقابله با تأثیر باران قلیایی بر کشاورزی محسوب می شود. این گونه ها تا حدودی می توانند در شرایط نامساعد به رشد و توسعه ادامه دهند.
- توسعه برنامه های آموزشی: ایجاد برنامه های آموزشی برای کشاورزان از اهمیت بالایی برخوردار است. کشاورزان باید با اثرات باران های قلیایی آشنا باشند و راهکارهای مدیریت مزارع را بشناسند. آموزش مهارت های جدید به کشاورزان می تواند به آن ها در مقابله با چالش های زیست محیطی کمک کند.
- مشاوره تخصصی: اگر کشاورزی می کنید اما اطلاعاتی درباره راهکارهای مدیریت باران های قلیایی یا اسیدی ندارید، بهتر است از کارشناس کشاورزی در این زمینه مشورت بگیرید. کارشناس کشاورزی با توجه به شرایط می تواند بهترین تکنیک ها برای مواجهه با باران قلیایی را پیشنهاد دهد. در صورت نیاز، آزمایش خاک انجام شده و بر اساس نتایج تصمیم گیری صورت می گیرد.
استفاده از سولفات آمونیوم برای مقابله با تاثیر باران قلیایی بر کشاورزی
همانطور که توضیح دادیم، یکی از موثرترین و اصلی ترین کارها برای مقابله با اثرات منفی باران های قلیایی، کنترل پی اچ خاک است. برای کاهش پی اچ خاک های قلیایی، از کود گوگرد استفاده می شود. یکی از بهترین انواع کودهای گوگردی سولفات آمونیوم است. سولفات آمونیوم از دسته کودهای اسیدی کننده خاک است. این کود تامین کننده گوگرد و نیتروژن است. سولفات آمونیوم pH خاک را به تدریج کاهش می دهد. باعث افزایش جذب عناصر غذایی می شود. همچنین اثرات منفی بارش های قلیایی را تعدیل می کند. البته مقدار مصرف این کود باید بر اساس آزمون خاک تعیین گردد.
یکی از بهترین برندهای سولفات آمونیوم ایرانی، سولفات آمونیوم بارنو است. این کود توسط شرکت بارثاوا سپهر پارت در مدل های گرانوله، پودری و کریستاله تولید می گردد. برای خرید سولفات آمونیوم بارنو می توانید به فروشگاه های معتبر کود مراجعه کنید. همچنین برای خرید عمده این محصول، می توانید مستقیما با شرکت تولید کننده در ارتباط باشید.
