برنامه کامل تغذیه و کوددهی به توت فرنگی (بر اساس مراحل رشد)

توت فرنگی یکی از محصولات حساس اما پربازده باغی است. مدیریت صحیح و تغذیه اصولی این گیاه، نقش مهمی در افزایش عملکرد، کیفیت، اندازه، طعم و ماندگاری میوه دارد. اگر به فکر کاشت و پرورش توت فرنگی هستید، ما در این مطلب شرایط مناسب برای پرورش گیاه توت فرنگی را توضیح داده ایم. همچنین مواد غذایی ضروری برای توت فرنگی را معرفی کرده و زمانبندی کوددهی به توت فرنگی را بر اساس مراحل رشد این گیاه شرح داده ایم.

شرایط مناسب برای رشد توت فرنگی

توت فرنگی برای رشد مطلوب، به آب و هوای معتدل و خنک نیاز دارد. به طور کلی شرایط مناسب برای رشد توت فرنگی به شرح زیر است:

• آب و هوا:
  • آب و هوای معتدل رو به خنک؛ با بهار و تابستان ملایم.
  • دمای مطلوب 15 تا 25 درجه سانتی گراد.
  • دمای بالای 30 درجه باعث کاهش گل دهی و کوچک شدن میوه می شود.
  • شب های خنک به بهبود طعم و رنگ میوه کمک می کند.
  • توت فرنگی در مناطق سردسیر هم رشد خوبی دارد؛ مخصوصا اگر زمستان خیلی سخت نباشد.
  • برخی از ارقام برای تحریک گل دهی به یک دوره سرما نیاز دارند؛ اما یخبندان شدید به گل ها آسیب می زند.
  • در مناطق گرمسیر، کشت توت فرنگی به صورت پاییزه و زمستان انجام می شود.
  • برای پرورش توت فرنگی، رطوبت متوسط مناسب است. رطوبت خیلی زیاد همراه با گرما باعث بیماری های قارچی می شود.
  • یخبندان شدید در زمان گل دهی می تواند به محصول آسیب بزند.

• نور:
  • توت فرنگی برای رشد مطلوب به 6 الی 8 ساعت نور مستقیم خورشید نیاز دارد. نور کافی باعث می شود میوه شیرین تر شده و رنگ بهتری داشته باشد.
  • در مناطق خیلی گرم، کمی سایه بعد از ظهر مفید است.
• خاک مناسب:
  • خاک مناسب برای رشد توت فرنگی خاک سبک، حاصلخیز و با زهکشی خوب است. خاک لومی شنی بهترین گزینه می باشد.
  • pHمناسب برای پرورش توت فرنگی، 5.3 تا 6.5 است. یعنی توت فرنگی نیاز به خاکی دارد که کمی اسیدی باشد.
  • خاک سنگین و رسی باعث پوسیدگی ریشه می شود. در صورتی که خاک شرایط مساعدی برای کشت توت فرنگی ندارد، باید اصلاح بافت خاک انجام شود.
  • خاکی که حاوی کودهای آلی باشد، شرایط مساعدی را برای رشد توت فرنگی ایجاد می کند. منظور از کودهای آلی، کود دامی، کمپوست و ورمی کمپوست است.
• آبیاری:
  • توت فرنگی نیاز به آبیاری منظم ولی نباید اجازه دهید که خاک غرقابی شود.
  • خاک باید مرطوب بماند، اما خیس نباشد.
  • بهترین روش برای آبیاری توت فرنگی، آبیاری قطره ای است. این روش باعث آبیاری از خیس شدن برگ ها و بیماری قارچی جلوگیری می کند.
  • آبیاری کم باعث ریز شدن میوه توت فرنگی می شود و آبیاری زیاد هم باعث پوسیدگی ریشه می گردد. بنابراین برنامه ریزی دقیق و مناسبی برای آبیاری در نظر بگیرید.
• تهویه و فاصله کاشت:
  • تهویه خوب از بیماری هایی مثل سفیدک و پوسیدگی جلوگیری می کند.
  • فاصله مناسب بین بوته ها 30 تا 40 سانتی متر است.

ضرورت کوددهی به توت فرنگی

زمین های کشاورزی، بعد از یک یا چند دوره کشت، مواد معدنی خود را از دست می دهند و نیاز به تغذیه شدن دارند. تغذیه خاک با کود مناسب، باعث می شود که تمام عناصر مورد نیاز گیاه در اختیارش قرار بگیرند و گیاه به درستی رشد کند. استفاده از کود مناسب، باعث افزایش عملکرد گیاهان می شود. تغذیه مناسب همچنین مقاومت گیاه را افزایش داده و از گیاه در برابر بیماری ها و شرایط نامناسب محیطی حفاظت می کند.

برخی کشاورزان تازه کار فکر می کنند هر چقدر کود بیشتری به زمینشان بدهند، بهره وری بالاتر می رود. در صورتی که این دیدگاه درست نیست. کوددهی بیش از حد همان قدری مضر است که کود ندادن به گیاهان ضرر دارد. در اصل برای داشتن یک برنامه مدون، باید خاک را آزمایش کنیم و فقط به همان مقداری که گیاهمان نیاز دارد، کوددهی انجام دهیم.

مواد غذایی ضروری برای رشد توت فرنگی

توت فرنگی برای رشد مطلوب به عناصر ماکرو و میکرو نیاز دارد که هرکدام نقش مشخصی در رشد ریشه، برگ، گل و میوه دارند. عناصر مورد نیاز توت فرنگی در دو دسته عناصر میکرو و ماکرو طبقه بندی می شوند.

عناصر پرمصرف (ماکرو) مورد نیاز توت فرنگی عبارتند از:

• نیتروژن (N): رشد رویشی، افزایش برگ و بوته سازی
• فسفر (P): توسعه ریشه، استقرار اولیه و گل دهی
• پتاسیم (K): افزایش کیفیت میوه، درشتی، رنگ و مقاومت به تنش
• کلسیم (Ca): استحکام بافت میوه و کاهش پوسیدگی
• منیزیم (Mg): فتوسنتز و سبزینگی برگ ها
• گوگرد (S): افزایش جذب سایر عناصر

عناصر کم مصرف (میکرو) مورد نیاز توت فرنگی عبارتند از:

• آهن (Fe)
• روی (Zn)
• منگنز (Mn)
• بور (B)
• مس (Cu)
• مولیبدن (Mo)

کمبود هر یک از این عناصر، مستقیماً عملکرد و کیفیت محصول را کاهش می دهد.

برنامه کوددهی به توت فرنگی بر اساس مراحل رشد

مرحله آماده سازی زمین کشاورزی (قبل از کاشت):

هدف از کوددهی قبل از کاشت توت فرنگی، تقویت خاک، تنظیم Ph خاک، افزایش مواد آلی و فراهم کردن بستر مناسب ریشه است.

کودهای پیشنهادی در این مرحله عبارتند از:

• کود دامی کاملاً پوسیده (20 تا 30 تن در هکتار)
• کمپوست یا ورمی کمپوست
• فسفر پایه (سوپرفسفات تریپل یا DAP)
• گوگرد در خاک های قلیایی: کود سولفات آمونیوم حاوی نیتروژن ملایم و گوگرد است. سولفات آمونیوم به متعادل شدن PH خاک های قلیایی کمک کرده و نیتروژن اولیه مورد نیاز خاک را تامین می کند.
• آهک در خاک های اسیدی

مرحله نشاکاری (اوایل رشد):

بعد از قرار دادن نشاها در زمین، باید کاری کنیم تا ریشه زایی قوی اتفاق بیفتد و گیاه در خاک مستقر شود. کودهای لازم برای این مرحله عبارتند از:

• فسفر بالا (MAP یا کودهای ریشه زا)
• کودهای حاوی هیومیک اسید و فولویک اسید
• محلول پاشی عناصر ریزمغذی (آهن، روی)

مرحله رشد رویشی (برگ دهی):

در این مرحله هدف از کوددهی افزایش سطح برگ، افزایش رشد شاخه ها و تقویت فتوسنتز است. کودهای مصرفی در این دوره عبارتند از:

• نیتروژن
• کود کامل متعادل (20-20-20)
• منیزیم و آهن

کوددهی به توت فرنگی در مرحله گل دهی:

در این مرحله هدف افزایش تعداد گل سالم و جلوگیری از ریزش می باشد. برای این منظور این کودها توصیه می شوند:

• پتاسیم بالا
• بور و روی (محلول پاشی)
• کلسیم

مرحله تشکیل و رشد میوه:

هدف از کوددهی در این مرحله افزایش درشتی، رنگ، طعم و بازارپسندی میوه است. کودهای پیشنهادی عبارتند از:

• کودهای پتاس بالا (12-12-36 یا کودهای مشابه)
• کلسیم به صورت محلول پاشی
• آمینواسیدها

مرحله پس از برداشت:

در این مرحله کوددهی به منظور ذخیره مواد غذایی و آماده سازی گیاه برای فصل بعد انجام می گیرد. در کوددهی پس از برداشت، از کودهای پتاس بالا و کودهای بازیابی از جمله آمینواسید استفاده می کنند.

آیا آزمایش خاک برای توت فرنگی ضروری است؟

موفقیت در پرورش توت فرنگی، با آماده سازی صحیح خاک و ایجاد بستر مناسب کشت شروع می شود. بعد از آن کوددهی مناسب، به رشد مطلوب گیاه کمک می کند. اگر قبل از کاشت توت فرنگی خاک را آزمایش کنیم چند اتفاق مثبت برای مزرعه مان می افتد:

• نیاز واقعی به کود مشخص می شود: پس از انجام آزمایش خاک، می فهمید که خاک زمین شما دقیقا به چه موادی نیاز دارد و از هر کود چقدر باید استفاده شود.
• از مصرف بیش از حد کود جلوگیری می شود: مصرف بیش از حد کودها نه تنها باعث افزایش هزینه می شود، بلکه به گیاه، خاک و آب های سطحی و زیرزمینی نیز آسیب وارد می کند.
• شوری و pH خاک اصلاح گردد: توت فرنگی برای رشد مناسب، به خاک غنی و دارای زهکشی خوب با pH بین 5.3 تا 6.5 نیاز دارد. آزمایش خاک نشان می دهد که آیا pH خاک باید تنظیم شود یا خیر. اگر pH خاک نیاز به اصلاح داشته باشد، بهتر است این کار قبل از کاشت نشا انجام شود.
• بهره وری و کیفیت محصول افزایش می یابد: با مصرف درست و به موقع کودها، شاهد افزایش بهره وری کشاورزی خواهیم بود.

پس بهترین کار برای کاهش هزینه و افزایش بهره وری این است که چند ماه قبل از کاشت توت فرنگی، خاک را آزمایش کنید تا میزان دقیق کودهای مورد نیاز مشخص شود.

نکات تکمیلی طلایی برای افزایش بهره وری توت فرنگی

• استفاده از نشا سالم و باکیفیت: نشاهای سالم، عاری از آفات و بیماری ها هستند. نشا گواهی شده از نظر سلامت ریشه و یکنواختی ژنتیکی کنترل شده است. استفاده از نشا سالم باعث استقرار بهتر بوته، رشد یکنواخت و افزایش عملکرد می شود.
• تناوب زراعی مناسب: در صورتی که هر سال در زمینی یک محصول خاص (مثلا توت فرنگی) بکارید، زمینه بیماری گسترش پیدا می کند. برای این منظور بهتر است تناوب زراعی را رعایت کنید. بهتر است پس از توت فرنگی، محصولاتی غیرهم خانواده مانند غلات یا لگوم ها کشت شوند تا چرخه بیماری ها شکسته شود و خاک احیا گردد.
• کنترل بیماری ها با تغذیه متعادل: تغذیه متعادل باعث تقویت دیواره سلولی و افزایش مقاومت گیاه در برابر بیماری ها می شود. مصرف بیش از حد ازت می تواند گیاه را به بیماری های قارچی حساس تر کند.
• حذف برگ ها و گل های ضعیف: برگ های پیر و ضعیف منبع آلودگی هستند. حذف گل های ضعیف در اوایل رشد، انرژی گیاه را به سمت تقویت بوته و تولید میوه های درشت تر هدایت می کند.
•  استفاده از مالچ: مالچ باعث حفظ رطوبت خاک، کاهش علف های هرز، جلوگیری از تماس میوه با خاک و کاهش آلودگی قارچی می شود.
• کنترل علف های هرز: علف های هرز باعث می شوند گیاه بر سر آب و موادغذایی رقابت کند. این کار انرژی گیاه را کاهش داده و رشد گیاه کند یا متوقف می شود.
• انتخاب رقم مناسب منطقه: انتخاب رقم سازگار با شرایط اقلیمی منطقه (سردسیری، معتدل، گلخانه ای) نقش مهمی در عملکرد نهایی گیاه دارد.
• گرده افشانی مناسب: وجود حشرات گرده افشان باعث تشکیل میوه یکنواخت و جلوگیری از بدشکلی میوه می شود.