سولفات آمونیوم یا کود NPK؛ کدام انتخاب منطقی تر است؟

در کشاورزی، انتخاب کود یکی از مهم ترین کارهایی است که کشاورز انجام می دهد. کشاورزان با انتخاب کود مصرفی، مستقیما بر عملکرد گیاه یا درخت تاثیر می گذارند. در این میان، کودهای نیتروژن دار از مهم ترین کودها هستند که مصرف درست و به موقع آن ها، بهره وری کشاورزی را به شدت افزایش می دهد.
در بین انواع کودهای نیتروژن دار، دو گزینه پرکاربرد بیش از سایرین مورد توجه کشاورزان قرار می گیرند: سولفات آمونیوم و کود NPK. هر یک از این کودها ویژگی های تغذیه ای، مزایا و محدودیت های خاص خود را دارند و انتخاب بین آن ها، به شرایط خاک، نوع محصول، مرحله رشد و اهداف مدیریتی مزرعه بستگی دارد.

اما سوال اصلی ما در این مطلب این است: سولفات آمونیوم بهتر است یا کود NPK؟ کدام یک برای مزرعه شما مناسب ترند؟ برای پاسخ به این سؤال ها، لازم است ابتدا ماهیت و ترکیبات هر یک را به صورت دقیق بررسی کنیم و سپس آن ها را از جنبه های مختلف با یکدیگر مقایسه نماییم. بنابراین برای دانستن پاسخ سوال، در ادامه مطلب همراه ما باشید.

معرفی کود NPK و بررسی عنصر نیتروژن در این کود

کودهای NPK به دسته ای از کودهای شیمیایی گفته می شود که به صورت هم زمان سه عنصر اصلی مورد نیاز گیاه یعنی نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) را تأمین می کنند. این کودها در فرمولاسیون مختلفی تولید می شوند؛ به عنوان مثال نسبت هایی مانند 20-20-20، 10-52-10 یا 15-5-30 که هر عدد نشان دهنده درصد وزنی یکی از عناصر اصلی است. تنوع فرمول در کود NPK باعث می شود که کشاورز بتواند بر اساس مرحله رشد گیاه و نیاز تغذیه ای آن، ترکیب مناسب را انتخاب کند.

نیتروژن موجود در کودهای NPK، عنصر مهمی در رشد رویشی گیاهان به شمار می رود. این عنصر نقش اساسی در ساخت کلروفیل، سنتز اسیدهای آمینه، پروتئین ها و آنزیم ها دارد و به طور مستقیم در فرآیند فتوسنتز و افزایش رشد سبزینه ای دخالت می کند. کمبود نیتروژن معمولاً با زردی برگ های پایینی، کاهش رشد و افت عملکرد همراه است.

در کودهای NPK، نیتروژن می تواند به شکل های مختلفی وجود داشته باشد. یکی از رایج ترین اشکال، نیتروژن نیتراتی (NO3-) است که به سرعت توسط ریشه جذب می شود. نیتروژن نیتراتی یک مشکل خیلی مهم دارد و آن هم این است که در خاک های سبک و در شرایط بارندگی شدید، مستعد آبشویی است. برای آشنایی بیشتر با این مفهوم، مقاله آبشویی نیتروژن از خاک را مطالعه کنید.

شکل دیگر، نیتروژن آمونیومی (NH4+) است که نسبت به نیترات پایداری بیشتری در خاک دارد، اما در صورت مصرف بیش ازحد، می تواند خاک را اسیدی کند. برخی دیگر از فرمول های پیشرفته NPK، حاوی نیتروژنی هستند که پس از ورود به خاک، طی فرآیندهای بیوشیمیایی به آمونیوم و سپس نیترات تبدیل می شود. ترکیب این اشکال مختلف نیتروژن در کودهای NPK، باعث می شود که هم اثر سریع و هم اثر تدریجی در اختیار گیاه قرار گیرد.

زمان مصرف کود NPK اهمیت زیادی دارد. اگر زندگی گیاه را به سه مرحله کاشت، داشت و برداشت تقسیم کنیم، نیتروژن عنصری است که در مرحله اول زندگی گیاه ضروری است. بعد از رویش و سبز شده گیاه، عنصر فسفر ضرورت پیدا می کند. سپس هرچقدر به مرحله برداشت گیاه نزدیک می شویم، گیاه به پتاسیم بیشتری نیاز پیدا می کند. پس معمولا کشاورزان با توجه به مرحله رشد گیاه، ترکیبی از کود NPK را انتخاب می کنند که نیازهای خاص همان مرحله از رشد را برطرف کند. یعنی در مراحل اولیه رشد از NPK نیتروژن بالا استفاده کرده و در مراحل بعدی، از NPK پتاسیم بالا و… استفاده می کنند.

معرفی کود سولفات آمونیوم و بررسی ترکیبات این کود

سولفات آمونیوم یکی از قدیمی ترین و پرمصرف ترین کودهای نیتروژنی در کشاورزی است. این ترکیب شیمیایی با فرمول (NH4)2SO4 شناخته می شود و به طور معمول حاوی حدود 21 درصد نیتروژن و 24 درصد گوگرد است. تفاوت اساسی این کود با بسیاری از کودهای نیتروژنی دیگر، وجود عنصر گوگرد در کنار نیتروژن است که آن را به گزینه ای ویژه تبدیل می کند.

نیتروژن موجود در سولفات آمونیوم به صورت کاملاً آمونیومی است. این موضوع باعث می شود که پس از مصرف، نیتروژن به تدریج در اختیار گیاه قرار گیرد و نسبت به اشکال نیتراتی کمتر در معرض آبشویی باشد. از طرفی دیگر، یون آمونیوم در خاک به مرور اکسید شده و به نیترات تبدیل می شوند. این فرآیند می تواند به اسیدی شدن محیط ریشه کمک می کند. به همین دلیل، سولفات آمونیوم در خاک های قلیایی و آهکی عملکرد مطلوبی دارد، زیرا می تواند به تعدیل pH موضعی خاک کمک کند و جذب عناصر ریزمغذی مانند آهن و روی را افزایش دهد.

امروزه بخش زیادی از خاک های کشاورزی ایران و جهان قلیایی و آهکی شده اند. پس استفاده از سولفات آمونیوم می تواند هم تامین کننده نیتروژن و هم اصلاح کننده pH خاک باشد. علاوه بر این، عنصر گوگرد موجود در این کود نقش مهمی در سنتز پروتئین ها و آنزیم ها دارد و در بهبود کیفیت محصولات (به ویژه در گیاهان روغنی، سبزیجات و محصولات زراعی با نیاز بالای گوگرد) مؤثر است.

سولفات آمونیوم یا کود NPK؟ کدام یک را انتخاب کنیم؟

در انتخاب بین سولفات آمونیوم یا کود NPK باید چند فاکتور مهم را در نظر بگیرید:

• از نظر ترکیب غذایی، کودهای NPK ترکیبی متعادل از سه عنصر اصلی را ارائه می دهند و برای زمانی مناسبند که گیاه به صورت هم زمان به نیتروژن، فسفر و پتاسیم نیاز دارد. در مقابل، سولفات آمونیوم تمرکز اصلی خود را بر تأمین نیتروژن و گوگرد قرار داده و فاقد فسفر و پتاسیم است. بنابراین در خاک هایی که از نظر فسفر و پتاسیم در وضعیت مطلوبی قرار دارند اما با کمبود نیتروژن یا گوگرد مواجهند، استفاده از سولفات آمونیوم منطقی تر خواهد بود.
• از نظر تأثیر بر pH خاک، سولفات آمونیوم مفیدتر عمل می کند. این ویژگی در خاک های آهکی و قلیایی یک مزیت محسوب می شود، زیرا کنترل پی اچ، باعث بهبود جذب عناصر می شود. کودهای NPK بسته به نوع فرمولاسیون ممکن است اثر خنثی تر یا حتی در برخی موارد اسیدی کننده داشته باشند، اما معمولاً شدت تغییر pH آن ها کمتر از سولفات آمونیوم خالص است.
• از نظر مدیریت تغذیه ای، کودهای NPK گزینه ای ساده تر برای کشاورزانی می باشند که به دنبال یک برنامه تغذیه عمومی و سریع هستند، زیرا چندین عنصر را به صورت هم زمان تأمین می کنند. با این حال، این مزیت می تواند در برخی شرایط به نقطه ضعف تبدیل شود؛ مخصوصا زمانی که خاک تنها به یک عنصر خاص نیاز دارد و مصرف NPK باعث ورود غیرضروری سایر عناصر به خاک می شود. در چنین شرایطی، سولفات آمونیوم، امکان مدیریت دقیق تر و هدفمندتر تغذیه را فراهم می کند.
• از نظر اقتصادی انتخاب بین این دو گزینه، به شرایط بستگی دارد. در صورتی که خاک کمبود فسفر و پتاسیم نداشته باشد، استفاده از NPK ممکن است هزینه اضافی به همراه داشته باشد، در حالی که سولفات آمونیوم با قیمت مناسب تر می تواند نیاز نیتروژنی را به تنهایی برطرف کند.

در نهایت، اگر هدف اصلاح خاک های قلیایی، تأمین هم زمان نیتروژن و گوگرد و افزایش کارایی جذب عناصر ریزمغذی باشد، سولفات آمونیوم انتخاب منطقی تری است. اما در شرایطی که گیاه در مراحل ابتدایی رشد به فسفر بالا نیاز دارد یا خاک دچار کمبود هم زمان چند عنصر اصلی است، استفاده از کودهای NPK می تواند انتخاب مناسب تری باشد.

معرفی سولفات آمونیوم بارنو به عنوان یک برند برتر داخلی

در میان تولیدکنندگان داخلی سولفات آمونیوم، برند بارنو به عنوان یکی از باکیفیت ترین برندهای موجود در بازار شناخته می شود. این محصول با خلوص بالا، درصد نیتروژن استاندارد و میزان گوگرد قابل توجه، توانسته است رضایت کشاورزان را جلب کند. یکنواختی دانه بندی، قابلیت حل مناسب در آب و حداقل میزان ناخالصی، از جمله ویژگی هایی است که باعث می شود جذب عناصر به صورت مؤثرتر انجام شود.

علاوه بر کیفیت فنی، ثبات در تأمین و کنترل کیفی دقیق در فرآیند تولید، از عواملی هستند که این برند را به گزینه ای قابل اعتماد برای کشاورزان تبدیل کرده است. در شرایطی که بسیاری از خاک های کشور قلیایی هستند و با کمبود گوگرد مواجهند، استفاده از سولفات آمونیوم بارنو می تواند علاوه بر تأمین نیتروژن مورد نیاز گیاه، به اصلاح تدریجی خاک و بهبود عملکرد محصول کمک کند.