توسعه ریشه درختان چه زمان اتفاق می افتد؟

ریشه از اصلی ترین اجزای درختان است. این اندام وظیفه جذب آب و مواد معدنی از خاک را برعهده دارد. سلامتی درختان تا حد بسیار زیادی به کیفیت ریشه ها وابسته است. در صورتی که ریشه به درستی رشد نکند، نمی توانیم انتظار رشد اندام های دیگر درخت را داشته باشیم. در این مطلب توضیح می دهیم که توسعه ریشه درختان چه زمان اتفاق می افتد و نیازمند چه شرایطی است.

اهمیت رشد ریشه ها

ریشه از اندام های داخلی درختان است که به چشم دیده نمی شود. به همین دلیل بسیاری از باغداران نسبت به آن کم توجهی می کنند. در صورتی که رسیدگی به ریشه و حفظ سلامت آن، از مهم ترین نکات رشد درختان است. ریشه ها متناسب با نوع گیاهان یا درختان، یا در عمق خاک فرو می روند (ریشه راست) یا به صورت سطحی زیر خاک پخش می شوند (ریشه افشان). حتی برخی گونه های خاص در هوا یا آب رشد می کنند. فرقی نمی کند ریشه از کدام نوع است؛ در هر صورت باید نکات مدیریتی اجرا شوند تا ریشه ها به درستی توسعه پیدا کنند.

بعد از کاشت نهال، مهم ترین مقوله ای که باید به آن توجه شود، بهبود توسعه ریشه و حفظ سلامت آن است. در هفته های اول بعد از کاشت نهال، نباید ریشه دچار استرس شود. قرار داشتن نهال در شرایط ایده آل باعث می شود که ریشه ها به درستی شروع به رشد کنند و پایه ای قوی برای سال های بعد بسازند.

زمان توسعه ریشه درختان

درختان در دوره های مختلف سال رشد می کنند اما برخی بازه های زمانی، جزو زمان های طلایی رشد هستند. ریشه درختان در دو بازه زمانی بیشترین مقدار رشد را دارد:

اولین زمان توسعه ریشه درختان، شروع فصل رشد جدید است. در ایران شروع فصل رشد جدید در مناطق مختلف (با توجه به شرایط جوی) تا حدودی فرق دارد. در مناطق گرمسیر فصل رشد زودتر آغاز شده و در مناطق سردسیر دیرتر اتفاق می افتد. اما به طور کلی فصل رشد از اواخر بهمن و اوایل اسفند شروع شده و تا در مناطق خیلی سرد تا اردیبهشت هم طول می کشد.
پس از اتمام فصل سرما، درختان از خواب زمستانی خارج شده و آماده رشد می شوند. در این دوره ریشه درختان فعال شده و شروع به رشد می کند. به همین دلیل هم کوددهی در این دوره توصیه می شود. با شروع اردیبهشت ماه، درخت وارد فازهای بعدی رشد (مثل توسعه برگ ها، گل دهی، میوه دهی و…) می شود و رشد ریشه متوقف می گردد.

دومین زمان توسعه ریشه درختان، بعد از برداشت محصول و تا قبل از شروع فصل سرما می باشد. به طور تقریبی این دوره در شهریور ماه اتفاق می افتد. اما بسته به اقلیم منطقه ممکن است کمی دیرتر یا زودتر از این ماه باشد. با شروع اولین سرمای منطقه، رشد ریشه متوقف می شود؛ اما تا زمانی که سرما به منطقه نرسد، رشد ادامه می یابد.

چه عواملی باعث توسعه بهتر ریشه ها می شوند؟

حالا که فهمیدید توسعه ریشه درختان در چه بازه های زمانی اتفاق می افتد، با رعایت چند نکته می توانید به بهبود رشد ریشه ها کمک کنید.

آبیاری:

برای اینکه ریشه رشد کند، به رطوبت نیاز دارد. آبیاری درختان در 6 ماهه دوم سال، نقش مهمی در توسعه ریشه ها در فصل رشد جدید دارد. در مناطقی که بارندگی به حد کافی صورت می گیرد، نیاز به آبیاری کاهش پیدا می کند. اما اگر در منطقه شما بارش باران و برف به حد کافی نیست، حتما باید طبق برنامه ریزی منظم، درختان را آبیاری کنید.

دقت داشته باشید که آبیاری باید به حد کافی باشد؛ یعنی نه درختان دچار تنش خشکی شوند و نه غرقابی شوند. ماندابی شدن خاک یکی از عوامل ایجاد تنش در ریشه است. اگر نمی دانید که چه عواملی باعث استرس گیاه می شوند، حتما مطلب لینک شده را مطالعه کنید. در صورت غرقابی شدن یا ماندابی شدن خاک، اکسیژن خاک به شدت کاهش پیدا می کند و ریشه ها دچار خفگی می شوند.

شرایط محیطی مناسب:

برای توسعه ریشه ها صرفا آبیاری کافی نیست. شرایط محیطی هم تاثیر بسزایی در این مساله دارد. دمای خاک بر فعالیت میکروبی و جذب عناصر غذایی تاثیر گذاشته و در نتیجه عامل کلیدی در توسعه ریشه ها است. دمای خیلی پایین یا خیلی بالا می تواند کارایی کودها را کاهش دهد. رطوبت ریشه ها هم در زمان توسعه ریشه درختان و در سایر زمان های سال اهمیت دارد. تنش خشکی یا رطوبت بیش از حد، هر دو می توانند عملکرد ریشه را کاهش دهند. علاوه بر این رطوبت همیشگی باعث پوسیدگی ریشه گیاهان و درختان می شود.

pH خاک یکی دیگر از عواملی است که به شدت در رشد ریشه موثر است. محدوده pH نرمال در درختان مختلف تا حدودی فرق دارد. بسته به نیاز درختان، باید pH در محدوده نرمال قرار بگیرد. وجود مواد سمی یا آلودگی های شیمیایی در خاک هم می تواند بر عملکرد ریشه ها تأثیر منفی بگذارد.

پس برای رشد ریشه ها، باید در طول سال (مخصوصا در زمان توسعه ریشه درختان) شرایط مطلوب برای رشد ریشه ها فراهم باشد. درختانی که ریشه های محکم و سالمی دارند، در قسمت بالایی درخت هم می توانند رشد مطلوبی را تجربه کنند.

تامین عناصر غذایی لازم:

درختان در هر مرحله از رشد، به مجموعه ای از عناصر غذایی نیاز دارند. طبیعتا کمبود عناصر غذایی باعث ضعف درخت و عدم رشد آن می شود. در بلندمدت اگر درخت عناصر غذایی لازم را دریافت نکند، خشک شده یا رشدش متوقف می شود.

ریشه درخت برای رشد به هورمون ها و کودهای ریشه زایی نیاز دارد. ما قبلا در مقاله ای انواع کودهای ریشه زایی درختان را معرفی کرده ایم. برای اطلاع دقیق توصیه می کنیم این مطلب را با دقت بخوانید. به طور خلاصه توسعه ریشه نیاز به هورمون ها و مواد غذایی زیر دارد:

• هورمون های ریشه زایی: ترکیبات شیمیایی طبیعی یا مصنوعی مثل ایندول بوتیریک اسید و ناپتالین استیک اسید هستند. از هورمون ها در مرحله قلمه زنی و پیوندزنی، برای افزایش درصد ریشه زایی استفاده می شود.
• کودهای ریشه زایی: کودهای لازم برای ریشه زایی، مجموعه ای از عناصر ماکرو و میکرو می باشند. کودها در تمام مراحل رشد درخت و برای تقویت سیستم ریشه ای به کار می روند.

انواع کودهای کشاورزی که به ریشه زایی گیاه کمک می کنند عبارتند از:

• کودهای آلی: از جمله کمپوست و ورمی کمپوست
• کودهای معدنی: از جمله کود ازته، فسفر، پتاسیم و عناصر ریزمغذی.

در بین تمام عناصر، سه عنصر نیتروژن، پتاسیم و فسفر بیشترین تاثیر را در رشد ریشه دارند و در بین این سه عنصر، فسفر اصلی ترین محرک رشد ریشه است. فسفر در ساختار مولکول های کلیدی مانند ATP و DNA نقش دارد. این عنصر به تحریک تقسیم سلولی و توسعه ریشه های جانبی کمک می کند. علاوه بر این وجود فسفر در خاک، به ریشه ها کمک می کند تا در شرایط نامساعد مثل خشکی و کمبود مواد مغذی، مقاومت بیش تری داشته باشند. وجود فسفر کافی در ریشه های گیاه، باعث می شود که جذب سایر مواد مغذی توسط ریشه ساده تر شود.

چه زمان برای توسعه ریشه از کودها استفاده کنیم؟

زمان استفاده از کود ریشه زا، به روش کاشت، نوع درخت و شرایط محیطی بستگی دارد. زمان بندی و مقدار دقیق کوددهی، با توجه به نتایج آزمایش خاک تعیین می شود. با آزمایش خاک، نیازهای خاص گیاه مشخص می شوند و بر همین اساس، بهترین کودها برای ریشه زایی مشخص می گردند.
اما به طور کلی کشاورزان در این بازه های زمانی از کودها استفاده می کنند:

• قبل از قلمه زنی و برای افزایش شانس ریشه زایی
• بعد از قلمه زدن برای کمک به ریشه زایی قلمه
• زمان آماده سازی خاک برای کشاورزی جدید
• مراحل اولیه رشد نهال یا گیاه
• شرایط استرس زا (برای مثال در زمان های سرمایه ناگهانی یا تنش خشکی)
• قبل از پیوند زدن درخت برای افزایش شانس ریشه زایی پیوندک ها